Türk Sinema Seyircisinden Nefret Etmek

Bizde entelektüel geçinenlerin en sevdiği şey; halkın beğenilerinin üstüne basarak yükselmektir. Bu tanımlamaya girenlerin gözünde Türk sineması başından beri bir avam eğlencesidir. Olduğu gibi sevmek mümkün değildir. Değişmeli ya da zorla dönüştürülmelidir. Hollywood’a benzememelidir ama nedense bir Fransız yeni dalgası taklitçisi olmasının hiçbir sakıncası yoktur.

Bu iklimde, seyirci için kötü filmler çeken ‘kaka yönetmenler’ ağızlarıyla kuş tutsa bile yaranamazlar, övgülere nail olamazlar. Oysa, taklit edilmiş bir doğu Avrupa duygusallığını, kamera ayağına beton dökerek, sinopsisden bozma bir senaryo ile filme çeken “artauss” sinemacı yollarına güller dökülerek alkışlanır durur.

Kaka yönetmenlerin filmlerine giden o ‘aptal’ seyircilerin ödediklerinden kesilen fonlara muhtaç olan bu müthiş sanat başyapıtlarını nedense kimse görmek istemiyor.  Asıl sorgulanması gereken bu değil mi? Asghar Farhadi’nin “Bir Ayrılık” filmini seyreden 1.5 milyon İranlı varken neden bizim bütün yıl boyunca yaptığımız onlarca  “sanat sineması” örneklerinin toplam seyircisi 200.000 sınırında?

Neden,  acı ve neye yaradığı belli olmayan bir şurubu içmek istemez gibi bu filmleri seyretmekten kaçan sinema seyircisi entelektüel nefretinin odaklandığı yerde duruyor? Kazara o seyirciye fikri sorulduğunda ise bitmeyecek bir itirazlar senfonisinin, itiraz edenlere ayrıcalık sağlamaktan gayrı kazancı ne?

Sinema dergisi geçenlerde “Tüm zamanların en iyi 100 Türk Filmi” adında bir seyirci anketi yaptı ve seçilen en iyi 10 filmin sahiplerini de bir gece tertipleyerek onurlandırdı. İyice kan kaybeden sinema dergiciliği adına gerekli ve ses getiren bir hareket olduğu şüphesiz. Fakat sonuçların açıklanmasının hemen ardından “olmaz, bu filmleri seçemezsiniz!” şeklinde gelen dayatmacı dalga internet sitelerinin sütunlarını vurmaya devam ediyor.

Son olarak çok sevdiğim Sadi Çilingir ağabeyimin editörlüğünü yaptığı sadibey.com sitesinde okuduğum Sabahattin Çetin imzalı “Genç Film Yönetmenine Kariyer Dersleri” adlı makalede, bu türden bir seyirciyi aşağılama duygusallığı içinde yazılmıştı.

Bu meseleyi kendi fikirlerim doğrultusunda biraz açmak istiyorum. hak vermek ya da reddetmek size kalmış. Sinema dergisinin yaptırdığı bu anket adı üzerinde bir “seyirci anketi”… Hal böyleyken bile seçimlere tahammül edememek, üzerine oturup sayfalarca ahkam dökmek biraz ayıp olmuyor mu? Bu, “senin neyi seveceğine bile ben karar veririm”ci entelektüel faşizminden ne zaman sıyrılıp kendimize geleceğiz acaba..?

6_4_6407424

Sinemayı “gişe” ve “sanat” sineması diye ikiye bölüp kendimize takım seçer gibi yönetmen falan seçemeyiz. Türk sineması verdiği her ürünle bir bütün olarak algılandığı vakit (tıpkı 70′lerde olduğu gibi) kıymetlenecektir. Yazıda gişe filmi yapanların ileride asla hatırlanmayacak kadar kıymetsiz olduğundan dem vuruluyor. Emin olun 20 yıl sonra adı bile hatırlanmayacak olan gişe filmcilerinin yanına bir sürü festival sinemacısını da koyabilirsiniz. Onların da yaptıkları NBC taklidi kabız sinemayla pek hatırlanacağını sanmıyorum. Yine yazıda bahsi geçen yeni kuşak diye tabir edilen önemli sinemacılardan, Nuri Bilge CEYLAN, Reha ERDEM, Derviş ZAİM ve Semih KAPLANOĞLU gibi isimlerin tamamı 10-15 yıl öncesinden geliyor. Hala bu isimleri umudumuz olarak yazıyorsak son 10 yılda (bu yönetmenler dışında) ne başardı Türk “sanat” Sineması… Festivallerde kazanmanın ve akçeli ödülleri kapmanın formülünü  iyice çözmenin dışında? Oradaki ilginç ve bize özgü fırsatçı sektörleşme neden kimsenin dikkatini çekmiyor?

Herhangi birinin aklına, ” Türk sinemasının önemli yönetmenleri…” dendiğinde Ertem Eğilmez mutlaka gelir ki kendisi gişe sinemasının aksakalıdır. Yazının ana fikri olan “Gişe filmi yapanı kimse hatırlamaz” önermesi işte bu kadar kolay çöküyor. Ertem Eğilmez filmleri seyirci beğenisine göre ayarlanmış ama bir yandan da sinema yapma tutkusuyla dolu filmlerdir. Keza Çağan Irmak da filmlerini izleyene beğendirme derdinde olan bir yönetmendir ve inanın 20 yıl sonra adı hala hatırlanacaktır. Şimdi, bunları izlediğimiz ve beğendiğimiz için birilerinden özür dilememiz mi gerekiyor? Hiç sanmam!

Neden derseniz; sinema seyirci için yapılır. Aksini düşünenin neden bu kadar zahmete girip film çektiğini anlamama imkan yok! Yılmaz Güney dahil eski kuşak tüm yönetmenler bu gerçeği baştan kabullenerek girişiyorlardı bu işe… Ankette birinci gelen Eşkiya filminin yönetmeni Yavuz Turgul’un sözlerini önemsemek bence genç sinemacıların kariyerleri açısından daha hayırlı olacaktır. Şöyle diyordu bu müthiş sinemacı:

Bu filmle ilgili seyirciyle aramda bir bağ olduğunu düşünüyorum. Seyirciye hep saygıyla yaklaştım. Onlar da uzun zaman içinde hep karşılık verdiler. Ben, kaliteli bir seyirciye, iyi film sevenlere filmler yapıyorum. Ve böyle de devam etmek istiyorum.

Ne güzel söylemiş ama “Seyirci”yi önemseyen bir sinemacı olarak Yavuz Turgul’un cezası, ismi akla gelince bile sayılmayan sinemacılardan biri olmaktır. Linklediğim yazıdan örnekleyebileceğimiz üzere…

Bakanlık fonlarına sırtını dayayarak “bağımsız” olunamaz, sanat yapılamaz. Türk sinemasının gişe gelirleri geçen yıla göre %34 azaldı. Bu büyük bir kayıp! Sinemayı iki uçtan çekiştirip bir tarafa iyice yozlaşmış bir ticari sinema anlayışını, diğer tarafa ise çeken dışında kimseyi ilgilendirmeyen bir sanat sineması endişesini koyduğumuzda gelinen sonuç bu… Ortada duran güzel filmlerimiz vardı bizim, onları kimler aldı? Gişe için yapıldığını varsaydığımız ve seyirci ilgisini çeken yapımlardan gelen kesintilerle desteklenen sadece ismen “bağımsız” sinemamız bundan nasıl etkilenecek acaba? Gördüğüm ve üzüldüğüm şu oldu: Yakında patlayacak bir balonu şişirmeye devam ediyoruz. Patladığında ise herkes suçu birbirine atacak.

Yazar hakkında: Murat Tolga Şen

Çocukluğu Samsun'da eniştesinin müdürü olduğu sinemada film izleyerek, film parçalarına oyuncak merceğinde bakarak geçti. 2005 yılının sonunda "Öteki Sinema" yı kurdu. Beyazperde, Cinedergi ve Medyaradar'da yazıyor. Motor, yelken ve fotoğraf tutkunu... Film izlemeyi ve filmler hakkında yazmayı herşeyden daha çok seviyor.

3 Yorumlar

  1. Murat Bey dediklerinizin bir çoğuna katılıyorum. Türk sineması ile genelde ‘Gariban Sineması’ diye alay ederler. Bunun nedenleri olarak yüksek bütçe olmaması hep birşeyleri idare ederek yapmak ya da değindiği konularda ki varoş,göç,taşra gibi konulardan. Unutmamak gerekir ki 90’larda özel kanalların çoğaldığı zamanlarda Kemal Sunal filmleri hep aşağılanmıştı bayağı komedi filmleri diye.
    Yavuz Tuğrul’un bir röportajında okumuştum bende. Yapımcının bana yatırdığı para önemli, çünkü o parayla ben sinema çekebiliyorum, bu nedenle yaptığım işlerde o paranın yapımcıya geri dönmesi gerekir ki, devamlılık söz konusu olsun. Sinemayı kendimden çok izleyenler, seyirciler için çekiyorum, gibisinden cümleleri kalmıştı aklımda. Sinema sanatı diğer sanat türlerinden ayıran en büyük özellik ekip işi olarak yapılmasıdır,ve de pahalı bir sanat olmasıdır. Bence bu nedenlerden dolayı sinema seyircisiz düşünülemez. Kendisi için sinema yaptığını söyleyen insanların ya parası çoktur ya da kendini tatmin ediyordur. Genelde de bu yönetmenlerin işleri bir kaç işle sınırla kalıyor.

  2. Cok guzel bir yazi olmus. Son sekiz sene icinde elle sayilir kadar Turk filmi izleyebildim ne yazik ki buralarda bulmak zor.

    Bizde de arthouse sinemasinin bayginligi yerine Indie sinemasinin oynakligi var. Her odul kazanan, elestirmenlerden tam puan alan indie, illa da bozuk bir aile hakkinda olmak zorunda, illa da el kamerasiyla cekilmek zorunda, ana karakterler nevrotik ama sevecen olmak zorunda, Amerikan bagimsiz sineasi Transformers gibi dandirik blockbuster filmlerden bile daha cok klise dolu. Ayni filmi ust uste izlemekten gina geldi artik.

    Ticari amaclar ile sanatsal amaci bir araya getirip ortada bir yer edinmek onemli bence de, ki zamaninda bu amaci basariyla aktaran bir suru yonetmen vardi. Unutmayalim ki Godfather, Taxi Driver, Network, bunlarin hepsi inanilmaz “populer” filmler. Sidney Lumet vefat etti, Coppola sarapci oldu, Scorsese cocuk filmleri cekiyor, Eastwood 81 yasinda. Neyse ki Coenler ve Paul Thomas Anderson hala genc sayilir.

  3. Ekin "wincih" YEGÜL

    Yazı çok güzel olmak ile beraber bizim ülke de şöyle bir sorun var. Örnek siyasi olacak biraz ama aklıma en iyi örnek bu geldi, hani eski solcular “halk aptal bizi anlamıyor” tribine girerek bir tarafı ötekileştirir ya, bu da o hesap.

    Ben entellektüeliyim bu işin halk nasıl seçer bunu! diyerek şarlamalarından başka bir şey değil yapılanlar. Ha şuda var Recep İvedik in 1.500.000 hasılat yapıp duvara karşı nın oyuncularından birinin p.rno film çekti diye geçmişte yerden yere vurulduğu bir ülkede yaşıyoruz (bu sayede filmi de yerden yere vurdular)

    Sinema sinemadır iyisi ile kötüsü ile, sonuç olarak bir yarışma yapılmış ve sonuçları da o yada bu şekilde sizin işinize gelmiyorsa yada beğenmiyorsanız nasıl olur demek yerine bunu değiştirmek için çabalayın azizim!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: