Bilimkurgu – Öteki Sinema

Avatar: Ateş ve Kül

Murat Tolga Şen — Mon, 29 Dec 2025 07:01:55 +0000

En son ne zaman 3D Film izlediğimi hatırlamıyorum, ilk Avatar filmiyle coşan bu teknoloji zamanla terkedildi ve yine Avatar’dan ibaret hale geldi. O yüzden şunu demek yanlış olmaz; James Cameron’ın bize bahşettiği 3D gözlükleri takarak Kadıköy’den Pandora’ya üçüncü kez ışınlandık!

Avatar’ın seyirciyi Pandora’nın ormanlarında yaşayan Na’vi halkıyla tanıştırmasının üzerinden tam 16 yıl geçti. Cameron’ın tutkusu eninde sonunda macerayı sulu ortamlara taşıyacaktı, o filmden bu yana da 3 yıl geçti. Dünyayı kuran ilk film ile okyanusları keşfeden ikinci film arasındaki o devasa 13 yıllık boşluk, film sihirbazlığının gelişmesine olanak sağlamış, izleyiciler 2022’de bu maceraya taze bir heyecanla dönmüştü ancak ikinci film hala hafızamda bu kadar canlı yankılanırken, bu filmin üç buçuk saati bulan süresi boyunca hayranlık duygumun yavaş yavaş dağıldığını hissettim.

Hikaye tarafında sıra “Kül İnsanları” (Ash People) olarak bilinen dağ Na’vi halkıyla tanışmaya geldi. Kabileleri volkanik patlamalarla yok edilen, tanrıçaları Eywa’nın bile acılarını hafifletmek için parmağını kıpırdatmadığı bir felakete kurban giden bir halk bu. Öfkeli, saldırgan ve Pandora’nın alçak bölgelerindeki kabilelerin aksine teknolojiyi benimsemeye istekliler. Bu durum, eski bir insan düşmanı olan Miles Quaritch (Stephen Lang) için de bulunmaz bir fırsat sunuyor. Ancak kağıt üzerinde heyecan verici duran bu “teknoloji seven yerli” fikri, pratikte sadece dekoru değiştirmişiz hissi yaratıyor. Göz kamaştırıcı aksiyon hiç durmaksızın devam ediyor ancak aynı zamanda oldukça tekrarlayıcı hale geliyor.

Hikaye oldukça sıradan ve bana göre Avatar serisinin sonunda ipini çekecek olan da bu. James Cameron hikaye bulma-geliştirme ve dönüştürme işinde iyidir ama bu maharetini Avatar’da kullanmıyor. Cameron şunu yapar: Elinde zaten mükemmel bir klasik varsa ve onu daha fazla mükemmelleştiremiyorsa çekirdek fikri değiştirir. Klostrofobik korku deneyimini (Alien), genişleyen bir aksiyon gerilimine (Aliens) dönüştürdü. İnsanlığı yok etmeye gelen makineyi (Terminator), onu korumaya gelen makineye (T2) çevirdi ama Avatar’da her şey sabit. Üç bölüm ve toplamda dokuz saati aşan bir serinin ardından, Miles Quaritch (Stephen Lang) liderliğindeki Dünya’nın sömürgecileri ile Jake Sully (Sam Worthington) ve Neytiri (Zoe Saldaña) liderliğindeki Pandora yerlileri arasındaki savaş o kadar tekrarlayıcı hale geldi ki, James Cameron’ın elinde hala iki bölüm daha olduğunu düşünmek gerçekten şaşırtıcı.

Açık konuşmak gerekirse; bu macera bırakın sinemaya bir yenilik getirmeyi, ikinci filmin neredeyse kopyası gibi duruyor. Aynı iyiler, aynı kötüler, aynı bitmek bilmeyen kovalamaca… Cameron, elindeki teknolojik oyuncağı o kadar seviyor ki, hikaye anlatıcılığını bu oyuncağın gölgesinde bırakmaktan çekinmiyor.

Filmi keyifle izledim. Evet, yalan yok. Cameron’ın kurduğu felsefeyi, doğa ile kurulan o mistik bağı, aidiyet ve kolektif bilinç gibi meseleleri seviyorum ama filmdeki her şey artık fazlasıyla, hatta rahatsız edici derecede tanıdık. Senaryo matematiği; kutsal metin referansları, dışlanma ve kabul görme anlatısı, “aile olmak” ve “ulus inşası” gibi temalarla dolu ancak bu sefer altı o kadar kalın çizilmiş, mesajlar o kadar kör göze parmak sokulmuş ki, hikaye derinlikten ziyade didaktik bir kamu spotuna dönüşmüş. Sanki karşımızda yetişkin bir bilim kurgu değil de, 13 yaşındaki bir seyircinin arada mısır yerken rahatça anlayacağı, zihni yormayan, basitleştirilmiş bir fabl var.

James Cameron’ın sineması teknik anlamda yine zirvede, görsel dünyası kusursuz ancak bu kusursuzluk bir noktada yabancılaşma yaratıyor. Bazen kendimi bir filmden ziyade, ultra yüksek bütçeli, bitmek bilmeyen bir oyun sinematiği izler gibi hissettim. Yanlış anlaşılmasın, oyun sinematiklerini severim, Diablo serisinin sinematiklerine özel bir ilgim vardır, o kısa videolarda bile bazen sağlam bir dramatik yapı, karanlık bir ruh yakalarsınız. Bu deneyim beni daha çok Amiga zamanlarında demo gruplarının yaptığı sınırları zorlayan işlere götürdü. Onları da büyük bir ilgiyle takip ederdim ama amaçları hikaye anlatmak değil, donanımın sınırlarını göstermekti. “Avatar: Ateş ve Kül” de tam olarak bu hissi veriyor: Muazzam bir teknoloji demosu.

Filmde barışsever yaratıkların şiddete başvurması için son derece zayıf nedenler bulunmuş, üstelik bu şiddeti uygulamaya fazlasıyla muktedirler. O huzur dolu, devasa Tulkunlar bile katliama katılıyor. Jake, Cameron’ın gökyüzü, deniz ve karada geçen savaşı için bir kez daha alev alev yanan kırmızı banshee’sine biniyor. Bu hem insanlar hem de Pandoranlar için büyük bir katliam! İşin ilginç yanı, izleyici de bundan zevk alabiliyor çünkü Jake ve arkadaşları önce diyalogla direniyor, sonra da eyleme geçiyorlar. Bu “önce konuş, sonra yok et” formülü. Her şey çok Amerikalı!

Finale yaklaşırken, bu filmde hani şu Yüzüklerin Efendisi’nde sorulan hayran sorusuna (Neden kartallara binip gitmediler) yol açacak bir fikir var. Sürprizbozan (spoiler) vermemek adına detaya girmeyeceğim ama insan filmin belli noktalarında şu soruyu sormadan edemiyor: “Madem bu yapılabiliyordu, o zaman bunca dram niye yaşandı?” Bu, sadece bu filmi değil, serinin kendi geçmişini de anlamsızlaştıran talihsiz bir tercih. Finalin yine ucu açık. Çizgi roman mantığı devrede: Kötüler yeniliyor ama asla ölmüyor. Çünkü geri gelmeleri gerekiyor!

Yazdıklarım sizi soğutmasın, Avatar’ı bulabildiğiniz en parlak ve en büyük perdede izleyin. Kadıköy kalabalığından üç saatliğine de olsa Pandora’ya ışınlanmak harika bir deneyimdi ama salondan çıkarken kendime sordum: Bu filmden sonra dördüncüyü de aynı heyecanla bekliyor muyum? Dürüst olayım: Hayır. Olmasa da olur. Hatta belki olmaması, bu efsanenin daha fazla sulandırılmaması adına daha iyi olur. Pandora’da dolaşmak keyifli ama bir noktadan sonra görsel ihtişam bile hikâyenin yerini dolduramıyor.

Parad Planet: Zamanın Durduğu An!

Murat Tolga Şen — Sun, 28 Dec 2025 08:05:48 +0000

Sovyet bilim kurgusu denince akla hemen Tarkovski’nin ruhani ağırlığı gelir. Ancak 1980’lerde, Perestroika’nın ayak sesleri duyulurken ortaya çıkan başka bir damar daha vardır: Toplumsal gerçekçiliği metafizik bir rüya alemiyle harmanlayan “sosyal fantezi”. İşte Parad Planet (Gezegenler Geçidi), yönetmen Vadim Abdrashitov ve senarist Aleksandr Mindadze ikilisinin, bu türde yarattığı parlak ve esrarengiz bir başyapıt.

Bu filmi anlamak için arkasındaki ikiliyi tanımak gerekiyor. Abdrashitov (yönetmen) ve Mindadze (senarist), filmlerinde Sovyet insanının ruhsal haritasını çıkaran, bir nevi “toplumsal psikanaliz” yapan bir ikilidir. Parad Planet’te de mesele uzaylılar veya lazer silahları değil; orta yaş krizine girmiş, hayatın rutini içinde kaybolmuş Sovyet erkeğinin bilinçaltıdır.

Film, nadir görülen bir astronomik olay olan “gezegenlerin hizalanması” (Parade of Planets) sırasında geçer. Ancak bu gökyüzü olayı, aşağıda, yeryüzünde yaşanan tuhaf bir kopuşun sadece habercisidir.

Hikaye, askeri bir tatbikat (yedek askerlik manevraları) için bir araya gelen altı adamı konu alır. Farklı mesleklerden ve geçmişlerden gelen bu adamlar, savaş oyununda “öldürülürler”. Yani tatbikat bitmeden oyun dışı kalırlar. Eve dönmek için önlerinde birkaç gün vardır. İşte film tam bu noktada, gerçeklikten kopar.

Kahramanlarımız evlerine dönmek yerine, “hayaletler” gibi arafta kalmayı seçer ve tuhaf, rüya benzeri yerlere seyahat ederler. Sadece kadınların yaşadığı, erkeklerin olmadığı pastoral bir ada; yaşlıların son günlerini beklediği huzurevi benzeri bir kasaba… Bu mekanların her biri, yaşamın farklı evrelerini ve korkularını simgeler.

Parad Planet, özünde 40’lı yaşlarına gelmiş erkeklerin, gençlik idealleriyle yaşlılık gerçeği arasında sıkışıp kalmasını anlatır. “Ölmüş” olmaları (tatbikatta), onlara toplumsal rollerinden (baba, koca, işçi) sıyrılma şansı verir.

Karakterlerin yolculuğu, Dante’nin İlahi Komedya’sını andıran modern bir odysseydir. Abdrashitov, izleyiciye net cevaplar vermez. Gittikleri yerler gerçek midir? Yoksa kolektif bir halüsinasyon mu? Ya da hepsi gerçekten ölmüş müdür? Film bu belirsizliği, atmosferik bir koz olarak kullanır.

Filmin görüntü yönetimi, o dönemin Sovyet filmlerine has soluk renk paletini, tekinsiz ve şiirsel bir görselliğe dönüştürür. Tarkovski’nin Stalker’ındaki “Bölge” (The Zone) ne kadar tekinsizse, Parad Planet’in dünyası da o kadar tanıdık ama bir o kadar yabancıdır. Gündelik hayatın içine sızan bu sürrealizm, izleyiciyi sürekli diken üstünde tutar.

Oleg Borisov’un başını çektiği oyuncu kadrosunun performansı, filmin felsefi ağırlığını taşıyan en önemli unsur. Az diyalog ancak bakışlar ve sessizlik, karakterlerin içindeki o derin boşluğu (veya arayışı) mükemmel bir şekilde yansıtır.

Parad Planet, bilim kurguyu bir kaçış değil, bir içe dönüş aracı olarak kullanan nadir filmlerdendir. Tarkovski sinemasının izinden giden ama kendi özgün sosyal-metaforik dilini yaratan bu eser; hayatın anlamı, zamanın akışı ve insanın evrendeki yalnızlığı üzerine kafa yormayı seven sinefiller için etkisi uzun süre geçmeyecek bir deneyim.

Parad Planet

Ga, ga. Chwała bohaterom: Absürt Kıyamet!

Murat Tolga Şen — Sun, 28 Dec 2025 07:20:52 +0000

Demir Perde’nin gölgesindeki Polonya’da bilim kurgu, sansürü delmek ve totaliter rejimlerin röntgenini çekmek için kullanılan sofistike bir araçtı. Bu akımın en karanlık ve en vizyoner isimlerinden Piotr Szulkin’in yönettiği ve yazdığı Ga, Ga – Chwała bohaterom (Ga, Ga – Kahramanlara Şeref), yönetmenin meşhur “Kıyamet Tetralojisi”nin (diğerleri Golem, War of the Worlds: Next Century, O-Bi, O-Ba) son ve en kara mizah yüklü halkasıdır.

Piotr Szulkin, sinema tarihinde “sosyolojik bilim kurgu” diyebileceğimiz türün en önemli temsilcilerinden biridir. Onun dünyasında teknoloji değil, insan doğasının yozlaşmışlığı ve bürokrasinin eziciliği ön plandadır. Szulkin hem yönetmen hem de senarist koltuğunda, izleyiciye rahatsız edici bir ayna tutar.

Film, insanlığın uzay çağında bile ilkel dürtülerinden kurtulamadığını yüzümüze çarpar. Yarattığı atmosfer; paslı, köhne, klostrofobik ve her an üzerinize çökecekmiş gibi duran bir distopyadır. Bu filmde Szulkin, önceki filmlerindeki ağır kasveti, Terry Gilliam filmlerini andıran grotesk bir mizahla harmanlayarak, trajediyi komediye dönüştürür.

Filmin merkezinde, Polonya sinemasının efsanevi aktörü Daniel Olbrychski’nin canlandırdığı “Scope” karakteri yer alır. Scope bir mahkumdur; ancak sistem onu cezalandırmak yerine bir “kahraman” yapmaya karar verir. Uzak gezegenleri kolonize etmek (ve muhtemelen ölmek) üzere gönderilen bu suçlular, toplumun gözünde birer azizdir.

Szulkin burada dahiyane bir tersine çevirme yapar: Kahramanlık, kazanılan bir onur değil, dayatılan bir infaz yöntemidir. Scope’un indiği “Australia-458” gezegeni, Dünya’nın karikatürize edilmiş bir versiyonudur. Halk, kan ve vahşet isteyen bir seyirci kitlesine dönüşmüştür. Onlar için kahraman, yaşayan ve başaran biri değil; görkemli bir şekilde ölen ve onlara şov sunan bir kurbandır. Bu yönüyle film, modern medyanın ve siyasetin idol yaratma ve yok etme mekanizmasını 1986 yılından bugüne ışık tutacak şekilde eleştirir.

Görüntü yönetimi ve sanat yönetimi, Szulkin sinemasının imzasıdır. Filmde kullanılan sepia tonlar, sisli sokaklar ve devasa, anlamsız beton yapılar, Kafkaesk bir bürokrasiyi simgeler. Gezegendeki herkesin abartılı, neredeyse tiyatro maskesini andıran oyunculukları, yaşananların bir “müsameren” ibaret olduğunu vurgular.

Özellikle Jerzy Stuhr’un canlandırdığı bürokrat karakteri, “kötülüğün sıradanlığı”nı temsil eder. Her şey prosedüre uygundur, her vahşetin bir formu ve kaşesi vardır. Szulkin, izleyiciye şu soruyu sordurur: Bir cinayet, devlet töreniyle işlendiğinde kutsal bir eyleme mi dönüşür?

Ga, Ga – Chwała Bohaterom, sadece Doğu Bloku bilim kurgusunun bir örneği değil, evrensel bir sistem eleştirisi. Szulkin’in veda niteliğindeki bu eseri, kahramanlık mitini yapısöküme uğratırken, izleyiciyi acı bir kahkahaya davet ediyor. Stanislaw Lem’in felsefi derinliğini sevenler ve Brazil (1985) tarzı bürokratik distopyalardan hoşlanan sinefiller için, sinema tarihinin tozlu raflarında parlayan, keşfedilmeyi bekleyen bir hazine daha!

Ga, Ga – Chwala Bohaterom

Running Man (2025): Koşarak Uzaklaşın!

Murat Tolga Şen — Wed, 19 Nov 2025 18:24:30 +0000

Hollywood’un “ısıtıp ısıtıp önümüze koyma” (remake) sevdasının son kurbanı efsanevi Running Man oldu. Arnold Schwarzenegger’in o sarı tulumuyla hafızalarımıza kazınan, döneminin en sağlam medya eleştirilerinden birini sunan Running Man (Ölüme Koşan Adam), yeni versiyonuyla vizyonda. Ama size baştan söyleyeyim: Sinema salonuna koşacağınıza, paranızı cebinizde tutup aksi istikamete koşun.

Akasya’nın Imax salonunda filmi izlerken aklımda tek bir cümle: “Bu senaryoyu kim onayladı?” Acaba diyorum, senaryoyu, yönetmenin 7 yaşındaki yeğenine mi yazdırdılar? Öyle olmalı çünkü filmin senaryo matematiği tam olarak ilkokul çağındaki bir çocuğun hayal dünyası seviyesinde. Hani eline iki aksiyon figürü alan çocuk, “Çiuuvvv, bam güm, şimdi buradan lazer attı, sonra dev bir robot geldi!” diye bağırır ya… İşte filmin mantık örgüsü tam olarak bu.

Glen Powell, o meşhur çarpık gülüşüyle her sahneden “yırtmaya” çalışıyor ama nafile. Karakter motivasyonları? Sıfır. Diyaloglar? İlkokul müsameresi tadında. Olay örgüsü? Mantık tatile çıkmış. Bir filmin bu kadar pahalı görünüp, içini bu kadar boşaltmayı nasıl başardığını incelemek için üniversitelerde ders olarak okutulmalı.

Orijinal eserin ve hatta 87 yapımı filmin olayı neydi? Gerilim. Çaresizlik. İnsanın insana ettiği zulmün medya aracılığıyla bir şova dönüştürülmesi.

Bu yeni filmde ise her şey o kadar abartılı, o kadar “büyük” ki, hiçbir şeyin ağırlığını hissedemiyorsunuz. Patlamalar, CGI (bilgisayar efekti) çorbası, yerçekimine meydan okuyan değil, yerçekimiyle dalga geçen aksiyon sahneleri… Yönetmen belli ki “Ne kadar çok gürültü çıkarırsak, senaryonun sığlığı o kadar anlaşılmaz” diye düşünmüş. Ama yanılmış. Bu kadar abartı, seyirciyi aptal yerine koymaktan başka bir şey değil.

Stephen King’in (Richard Bachman takma adıyla yazdığı) o karanlık distopyası, medyanın gücünü ve toplumun kan arzusunu eleştirirdi. Yeni Running Man ise eleştirdiği şeye dönüşmüş: İçi boş, ruhsuz, sadece tüketilmek için üretilmiş bir video oyunu.

Orijinal hikayenin (ve 87 yapımı filmin) en korkutucu yanı, o distopik geleceğin olabilirliğiydi. İnsanların yoksulluktan kırılırken, televizyondaki kanlı bir şovla uyuşturulması fikri midemize bir yumruk gibi inmişti.

Yönetmen Edgar Wright, elindeki malzemeyi alıp bir Instagram filtresinden geçirmiş. Filmdeki “medya eleştirisi” o kadar karikatürize, o kadar yapay ki; izleyici olarak o dünyanın gerçekliğine bir saniye bile inanamıyorsunuz.

Filmde arenadaki vahşeti izleyen stüdyo seyircileri, kan isteyen manyaklar gibi değil de, sanki zorla oraya oturtulmuş figüranlar gibi duruyor. Black Mirror izlemiş, sosyal medya linçlerini yaşamış, günümüzün dijital histerisini iliklerine kadar deneyimlemiş bir nesle dönüp de ilkokul seviyesinde “Televizyon kötüdür, sizi kandırırlar” temsili sunamazsınız. Bu devirde medya eleştirisi yapacaksanız zeki olacaksınız! Medya eleştirisinin çalışması için ekrandaki şiddetin rahatsız etmesi gerekir. Glen Powell 50 metreden düşüp burnu bile kanamadan kalkıp espri yaptığında, “canlı yayınlanan ölümün” hiçbir ağırlığı kalmıyor.

Film, en azından bir şeyi başarmış, eleştirdiği şeye dönüşmüş: İçi boş, ruhsuz, sadece tüketilmek ve unutulmak için üretilmiş parlak bir TikTok videosu. Bu kadar ciddiyetsiz bir kurgunun içinde, “Sistem sizi sömürüyor” alt metni okumaya çalışmak, lunaparktaki çarpışan arabalara binip trafik kurallarından bahsetmeye benziyor.

Eğer beyninizi kapıda bırakıp, iki saat boyunca ekrana fırlatılan renkli ışıklara ve anlamsız patlamalara bakmak istiyorsanız, buyrun izleyin. Ama gerçek bir bilimkurgu, sağlam bir aksiyon ya da zeka pırıltısı arıyorsanız; yeni Running Man bu yılın en büyük zaman kaybı.

Predator: Badlands – Yautja’nın Gözyaşları!

Murat Tolga Şen — Thu, 06 Nov 2025 06:52:11 +0000

Çocukluğumda korkuyla seyrettiğim film canavarlarının kahramana dönmesine alıştım. Terminator’dan King Kong’a kadar herkesin içinden bir “iyi adam” çıkarmaya yeltendiler.

Terminator filmleri bu konuda efsanedir ama sonuçta Terminator bir makineydi, onu bir market kasiyeri olarak bile programlayabilirsiniz! Başkalaşmaya gayet müsait, King Kong’un da melankolik bir kafası var ama Godzilla’yı da yıkıcı ve kurtarıcı olarak iki karakterde görmek kafa karıştırıyor. Yine de hiçbiri bu Predator filminin eline su dökemez! Predator gibisini evcilleştirmeye kalkmak bence sinemanın vahşilik hakkına ihanet!

Yeni film Predator: Badlands, bana göre tüm serinin “en Disneyleşmiş” halkası. Artık avcı değil, neredeyse terapiye gitmesi gereken bir Predator izliyoruz. Filmdeki yaratığımız Dek, yoldaş olarak bir Weyland-Yutani sentetiği olan Thia’yla (Elle Fanning) tanışıyor ve yol boyunca Before Sunrise tarzı diyaloglar kuruyorlar. Hani az kalsın Viyana’da tramvaya binip sabaha kadar aşkı tartışacaklar!

Filmin temposu yüksek, efektler göz dolduruyor ama duygu dünyası adeta Wall-E’den kalma. Duygusal bir derinlik değil bu; Disney’in klasik “canavar da sevilmek ister” numarası. Tam “bir köpek çıksa da sahneyi kurtarsa” diyorsunuz, hop! bir köpek (uzaylı versiyonu) çıkıyor gerçekten. Sadece sevilmek isteyen tatlı bir yaratık… Bundan sonrası “çayırlarda el ele gezen Yautjalar”a kadar gider, şaşırmam.

Bugün benim doğum günüm. Predator filmlerine düşkün biriyim ve ilk filmi sinemada izlemiş olmakla övünecek kadar da yaşlıyım. Yazdığım gibi; Bu işin buralara geleceğini asla tahmin edemezdim. 2022’deki Prey hepimize umut vermişti. Dan Trachtenberg o filmde Predator’ü ilkel, kabus gibi bir doğa gücü olarak yeniden tanımlamıştı. Bu kezse hikâye, iki Predator kardeşin aralarındaki düello üzerinden yola çıkıyor ama sonra iş “aile sorunları” ve “kendini keşfetme yolculuğu”na dönüyor. Yautja ergenliği diye bir şey çıktı, hayırlı olsun!

Weyland-Yutani’nin işin içinde olması iyi bir gönderme ama stüdyonun PG-13 sınırına takılmamak için insan yerine robotları lime lime etmesi trajikomik. Kan değil, motor yağı akıyor; ölüm sahneleri bile steril. Disney, Predator’ün vahşetini bile hijyenik hale getirmiş.

Tüm bunlara rağmen film sıkmıyor. Devasa bir lunapark gezisi gibi: her köşede başka bir efekt, her sahnede başka bir nostalji kırıntısı ama o eski korku, ormanda kalp atışını duyduğun o sessizlik, artık yok. Onun yerinde bir “genç yetişkin bilimkurgu” duruyor. Predator artık avcı değil, kendini bulmaya çalışan uzaylı bir influencer.

Disney, korku sinemasının damarına çocuk filmi şırıngalıyor. Bunu “daha geniş kitlelere ulaşmak” diye pazarlıyorlar ama sonuçta türün kökünü kurutuyorlar. Yautja’nın ruhu kayıp. Onu ilk kez 1987’de sinemada izlediğimde, tüylerim diken diken olmuştu.

Demem o ki, aklınızı-mantığınızı fuayedeki askıya asıp girerseniz eğlendirici bir film, sinemada izlenmeyi hakeden bir görsellik barındırıyor. Herhangi bir filmdeki CGI efektler artık beni etkilemediği için çok kafasına giremedim ama sinemada izlemek şart! Televizyona sığmaz, eksik kalır. Şimdiye kadar gördüğünüz tüm bilim kurgu korku-aksiyon filmlerindeki klişeleri bir kez daha izlemek isterseniz buyrun. Ben çok sevemedim, Predator’ün bendeki karşılığı bu değil.

MTŞ

Rich Flu: Sosyolojik Çöküşün Hikâyesi

Murat Tolga Şen — Thu, 23 Oct 2025 11:16:47 +0000

Galder Gaztelu-Urrutia, zenginliği bir virüse dönüştürerek kapitalizmin en hassas noktasını ısıtıyor: korku, artık fakirlerin değil, zenginlerin payı.

Zenginliğin her derde deva olduğuna inanan bir çağda “Rich Flu”, o inancı paramparça ediyor. Kapitalizmin elmas parıltılı vitrinine bir çatlak düşüyor: servet artık güvenlik değil, hastalık. Film, bu çağın yeni salgınını anlatıyor: para.

“Rich Flu”, klasik bir “zenginlik eleştirisi” filmi değil. Yönetmen Galder Gaztelu-Urrutia, 2019’daki “The Platform” ile kapitalizmin dikey mimarisini yani sınıfın ve açgözlülüğün katmanlarını nasıl filmleştirebileceğini kanıtlamıştı. Bu kez, “zenginlik virüsü” fikriyle, aynı ahlaki laboratuvarı yatay düzleme taşıyor: üst kat yok, alt kat yok; hepimiz aynı ölümcül düzlemdeyiz. Filmin yazar kadrosunda Gaztelu-Urrutia’ya eşlik eden Pedro Rivero ve David Desola, “The Platform”un da yazarları olarak, bu alegorik dünyanın kurucuları. “Rich Flu”yu anlamak, aslında onların sinemasal evrenini okumaktan geçiyor. Çünkü bu film, The Platform’un uzantısı: bu kez insanı açlık değil, bolluk öldürüyor.

Tron: Ares — Dijital Ruhun Cinayeti

Murat Tolga Şen — Fri, 10 Oct 2025 07:20:45 +0000

İlk Tron’u çocukken televizyonda izlemiştim; sıradışı, yenilikçi ve gerçek anlamda “dijital evren” fikrini sinemada mümkün kılan bir deneyimdi. 28 yıl sonra Tron: Legacy geldi; bana göre hakkı yenmiş bir eserdir. O film, özellikle Daft Punk’ın müzikleriyle birlikte bir atmosfer yarattı ki — o ton, o ritim, o hissiyat… Özel efektler ilk filmin mirasına sadık büyük bir güncelleme içeriyordu. Jeff Bridges’in, kusurlu bir görsel efekt teknolojisiyle de olsa, genç haliyle tekrar sahneye çıkışıysa sembolik bir ziyafetti ve 2. Dünya Savaşı it dalaşlarını andıran hava sahneleri müthişti.

Tron: Ares, iki filmin yarattığı-büyüttüğü her şeyi çiğneyip ayağının altına almış. Her sahnesiyle “pişmanlık” duygusu üretiyor. Hem senaryo hem karakterler hem de görsel dille—tıkanmış ve birbirini tekrar eden bir görsel şov. Tron’un dijital evrenini değil, Hollywood’un pazarlama algoritmalarını yücelten, ışıkla değil gürültüyle parlamaya çalışan bir şeyle karşı karşıyayız. Filmin her saniyesinde, o eski yaratıcı ateşin yerine steril bir stüdyo matematiği oturmuş.

Mustafa Kemal’in Emriyle, Uzaylılara Saldırıyoruz: Tehlikeli Bölge (2025)

Murat Tolga Şen — Fri, 05 Sep 2025 12:00:57 +0000

Türk sinemasında tür filmi çekmek hâlâ cesaret işi. Hele ki kısıtlı bütçeyle, seyircinin gözü yabancı yapımlara alışmışken, bilimkurgu-aksiyon karışımı bir proje kotarmak ciddi bir meydan okuma. İşte Tehlikeli Bölge, tam da böyle bir denemenin ürünü.

Senaryosunu ve yönetmenliğini Ramazan Ekmekçi’nin üstlendiği, yapımcılığını Serkan Semiz’in yaptığı film, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en kritik dönemlerinden birini, bilimkurgu öğeleriyle harmanlayarak sinemamızda daha önce pek görülmemiş bir adım atıyor.

Superman (2025)

Misafir Koltuğu — Tue, 15 Jul 2025 10:30:17 +0000

James Gunn’ın merakla beklenen Superman filmi sonunda geldi. Tabii bir Superman filmi klasiği olarak, David Corenswet’in fiziksel olarak karaktere benzeyip benzemediği yine tartışma konusu oldu. Maskesiz bir süper kahraman olduğu için bu tartışmalar doğal; ancak bence bu konuya takılanlar, Superman’in özüyle ilgili asıl meseleyi gözden kaçırıyor: Clark Kent karakteri iyi işlenmeden, iyi bir Superman filmi çekilemez. Richard Donner ve Mario Puzo’nun ortak çalışması olan klasik filmler hariç, hemen herkes bu temel gerçeği unutmuş gibi görünüyor.

Filmle ilgili yazarken, hangi Superman çizgi romanlarından esinlenildiğini ayrıntılı bir şekilde anlatacağım. Dolayısıyla bu yazı önemli ölçüde spoiler içermektedir.

Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)

Zehra Yiğit — Sun, 02 Feb 2025 10:31:53 +0000

Aşk Acısı ile Baş Etmenin Yolu Olarak Unutmak

Charlie Kaufman’ın senaryosunu, Michel Gondry’nin yönetmenliğini üstlendiği 2004 yılının en çok konuşulan filmi Eternal Sunshine of the Spotless Mind evrensel bir konuyu, ayrılık acısını tartışmaya açıyor, bu sırada aşk, arzu ve sevgi gibi kavramlar üzerine de izleyicisini düşündürüyor. Peki siz ayrılık acısına katlanamayıp anılarınızdan vazgeçmeyi düşündünüz mü hiç?

“Anılar, tıpkı kıyı çizgisinin deniz tarafından şekillendirilmesi gibi,
unutma yoluyla şekillendirilmiştir.”
Marc Auge

Eternal Sunshine of the Spotless Mind filminin ana karakterleri Clementine (Kate Winslet) ve Joel (Jim Carrey) ayrılık acısı çekmek istemeyip, “hayatlarına devam edebilmek için” birbirlerini belleklerinden sildirmeye karar verirler, filmin isminde işaret edilen “spotless mind” işte tam da unutan, hiçbir şey hatırlamayan, lekesiz bir zihnin ta kendisi.

Paul (2011)

Ertan Tunc — Mon, 13 Jan 2025 08:44:16 +0000

The Daytrippers (1996), Superbad (Çok Fena, 2007), Adventureland (2009) ve Clear History (2013) filmlerinden tanıdığımız Greg Mottola çatışan bireylerin yarattığı durum komedisini aktarma konusunda başarılı bir yönetmen, bu bağlamda “kafadar filmi” (buddy movie) konseptine getirdiği yeni bir soluk kazandırdığını söyleyebiliriz. Elinde Simon Pegg ve Nick Frost’un birlikte kaleme aldığı Paul gibi sıkı bir senaryo olduğunda Mottola da üzerine düşeni yapmaktan geri kalmıyor. Paul (2011) bugüne kadar çekilmiş en yaratıcı, en sıra dışı uzaylı filmlerinden biri.

Homoti’nin Uzaktan Akrabası: Wishman (1983)

Murat Kirisci — Fri, 13 Dec 2024 10:54:41 +0000

Wishman’in afişine bakınca, Muppet Show’daki Miss Piggy’nin akraba evliliğinden olma kuzenine benzeyen tipsiz bir yaratık görecek ve herhalde bu düşük bütçeli kötü bir korku filmi olsa gerek diyeceksiniz. Ya da bu yaratığın Müjdat Gezen’in değeri bilinmeyen eşsiz filmindeki ağlak sesli muşmula suratlı Homoti’yi anımsattığını düşünüp acaba onun gibi olabilir mi diye heyecanlanacaksınız. Tahminleriniz tutmasa da bu acayip film sizi eliniz boş çevirmeyecek.

Kesik Başla Tenis Oynayan Robocop ve Ghatothkachudu (1995)

Murat Kirisci — Fri, 20 Sep 2024 16:28:40 +0000

Yazının saçma sapan başlığı yalnızca yarım dakika süren bir sahneyi ifade etmekle birlikte büyük bütçeli bir efsane uyarlamasından zaman zaman B-filme, oradan alfabenin geri kalan harflerine doğru yönelen fantastik bir yapımı ifade etmek için gayet uygun. 1995 yılında Hindistan’da gişeyi sallamış filmlerden biri olan Ghatothkachudu, çok sevilen türler çorbası, en tutan şeyler karması, içinde moda olan ne varsa olsun bulamacı bir Hint Telugu filmi diye de anılabilir.

Gatotkaça, en eski Hint epiklerinden biri olan Mahabharata’daki bir karakterin adı. Yarı insan yarı şeytan olan Gatotkaça, tamamen kel olduğu için bu ismi almış. Adı Tencere ya da Çaydanlık Kafa olarak çevrilebilir. Yalnız bu Çaydanlık Kafa filmde tam tersine gür ve uzun saçlarıyla yer alıyor.

Golem (1980)

Ertan Tunc — Thu, 05 Sep 2024 16:57:01 +0000

Polonyalı yönetmen Piotr Szulkin’in Golem (1980) adlı filmi, Gustav Meyrink’in Der Golem adlı 1915 tarihli romanına (ve Yahudiler’in aynı adlı efsanesine) dayanmasına rağmen kendine ait son derece özgün tarafları bulunan çok ilginç bir bilimkurgu.

Meyrink’in kabalist hahamın maddeden yarattığı ve ona düşünceden yoksun bir otomatik varoluş biçimi verdiği, bunu da dişlerinin arasına koyduğu sihirli bir sayıyla sağladığı Golem’i (bir tür yapay insan) kalkış noktası olarak alan romanı ülkemizde hem Can Yayınları hem de Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlandı. Romanın temel olay örgüsü (yontucu Pernath, faili meçhul cinayet, haksız yere suçlanma, kimlik bunalımı vs.) filmdekine benziyor ama romanın derdi başka. Szulkin’in filmi ise yontma ustası Pernat’ı (evet, “h” harfi yok) daha çok Franz Kafka’nın Dava romanının başkahramanı Josef K.’yı andıracak şekilde konumlandırıp bir tür totaliter rejim eleştirisine dönüşüyor.

O-Bi, O-Ba: The End of Civilization (1985)

Ertan Tunc — Tue, 27 Aug 2024 15:34:32 +0000

En sevdiğim Polonyalı yönetmenlerden biri olan Piotr Andrzej Szulkin uzun yıllar Lodz’daki Polonya Ulusal Sinema Enstitüsü’nde yönetmenlik üzerine dersler vermiş, az bilinen ama çok kıymetli bir isim. Birkaç kısa filmi, iki TV filmi, altı tane de uzun metrajı var. Szulkin’in ilk dört uzun metrajı, Golem (1979), The War of the Worlds: Next Century (1981), O-Bi, O-Ba: The End of Civilization (1985) ve Ga-ga: Glory to the Heroes (1986) farklı dünya tasavvurlarına sahip son derece özgün filmler, üstelik birkaç ortak temaya sahip oldukları için ustanın “Kıyamet Dörtlemesi” olarak nitelendiriliyorlar. İnanın bana, sinema tarihinde ilk dört uzun metraj sinema filmi bu ayarda olan çok az yönetmen vardır.