Burak Bayülgen – Öteki Sinema

Karanlık ve Siyah: Sun Ra’s Space is the Place

Burak Bayülgen — Sun, 08 May 2016 18:59:19 +0000

Sun Ra’nın kozmik dili ve öğretileri, müziği sessizliğin sesi, kelamların kelamı olarak ele almaktaydı. Müziğe verdiği önem ve atfettiği tüm değerler, Afro-Amerikan’lar için de bir önem taşımaktaydı. Klişelere odaklanarak siyah/beyaz biner karşıtlığı gözetmiyordu Sun Ra. O, müzik ve bilhassa kendi müziği aracılığıyla kozmik öğretilerini ütopyaya yansıtıyordu ve bu ütopya siyasi bir değer taşımak yerine, evrensel bir müzikal dili oluşturuyordu. Müzik ise bu yansımanın anahtarıydı.

İntiharlar ve Trajediler: Bir Debussy Filmi

Burak Bayülgen — Thu, 11 Feb 2016 10:10:29 +0000

Bir cenaze sekansıyla açılıyor metin: Tam da başlaması gerektiği yerde… Yalnızlık içinde ölen, cenazesinde sadece birkaç insan olan bu değerli bestekarın hayatına girecek ve çıkacak (intihar ve skandallarla) insanların; özellikle kadınların her birinin metnin süje’sinde ilerleyen zaman diliminde yer alacak şekilde… Bestekarın sonu ama metnin başlangıcı… ve hatırda kalacak bir replik: “Sanırım o bir müzisyendi”…

Antlaşma Gereği; Diabolus In Musica ve The Devil’s Violinist

Burak Bayülgen — Mon, 30 Nov 2015 10:19:43 +0000

Klasik Batı Müziği’nin fantastik uzamlarını kesip atarsak, geriye zihinlerde salt bir yaşamöyküsü bırakmaktan öteye geçemeyiz. Klasik Batı Müziği fantazyayı şekillendirdiği kadar, zihnin en ücra köşelerinde oldukça karanlık ama karanlığın fevkalade biçimde eğlenceli, ama ironik bir biçimde de trajedik olduğu bir kapı açmaktadır.

Henüz Korkmadın mı? Michael Jackson’s Ghosts…

Burak Bayülgen — Thu, 05 Nov 2015 21:01:07 +0000

Muazzam bir sahne adamının film sektöründen hareketle sahnesine uyarladığı davranış ve biçim, bir hevese bağlı kalarak ekranda bir kimlik oluşturmak istediğinde çok metinli bir ifade aracılığıyla bir tür sinemasının içinde bulur kendini. Ekran personasının toplu belleğe kazıdığı davranış ve biçimlere nazaran, sahnede şekillenen bir ömrün beyaz perdede ifade etmek istediği söylem ve tavır, sahnenin beyaz perdede yeniden bir pop sahnesini tekrarlamasını öngörür.

Rock Canavarı, Rock Ölümsüzü: Alice Cooper

Burak Bayülgen — Sun, 04 Oct 2015 21:53:30 +0000

Alice Cooper’ın Korku Sanatlarına Katkısı Üzerine…

Korkuyu ve korkutmayı baz alan sanatlar sadece sinema ve edebiyattan ibaret değildir. Heavy metal müzik de korkuyu değişik paradigmalardan ele alan bir müzik/sanat dalıdır. Heavy metal, sıkça tartışılan vahşet içeriğinden ötürü çoğu zaman “öteki” konumuna itilen ama bir açıdan da vahşetin dışavurumu açısından önemli rol oynayan bir manifestoyu oluşturur. Ancak heavy metal de yoğun alt türevlerinden ötürü kimi zaman ekstrem pozisyonlarda durmuş, içeriğinin farklı ve kimilerince yoz algılanılmasına sebebiyet vermiştir.

Bayım Her Yerde Nefret Ediliyorsunuz: Bir GG Allin Dosyası

Burak Bayülgen — Sat, 19 Sep 2015 15:38:24 +0000

Nefretin hem öznesi hem de nesnesi olmak fenomenin kimyasını oluşturduğu kadar bu fenomenin kim, kimler, ne ve neler tarafından yaratıldığı ile ilgili sorgulamayı da beraberinde getirir. Sorgulamanın bir punk kimliği üzerinden yapılması bir yana, punk kimliğinin nefret kimyası üzerine yoğunlaşan bir yaklaşımla dış faktörlerin görünmezliği altında da bir fenomen yaratılabilinir. Todd Phillips imzalı Hated: GG Allin & The Murder Junkies bu nefretin ardında dünyanın en tartışmalı punk-star’ının varoluşunu ille de “bu sizin yarattığınız bir düzen” suçlamasıyla gündeme getirme çabası içinde değil; çünkü GG Allin’in toplumdaki statüsü daha ilk etapta zaten fenomenliğini tamamen anti-tez üzerine kurmuş olan John Wayne Gacy tarafından dile getiriliyor:

The Town That Dreaded Sundown Üzerinden Toplu Bellek

Burak Bayülgen — Mon, 27 Apr 2015 10:50:16 +0000

AZAT ET BENİ; BELLEĞİNDEN ve KASABAMDAN

Toplu belleğin bastırmaya çalıştığı vakayla (cinayetler) bireysel bastırmanın su yüzüne çıkarmaktan korktuğu vakanın (yeniden tekrarlanan cinayetler) kesişmesinde ortaya çıkan fenomen (ki bu durumu fenomen olarak adlandırmak gerekiyor) hatırlanmak istediği sürece hatırlanmanın da metotlarının olduğunu su yüzüne çıkarır.

Bu hatırlanmanın parodize edilmiş bir sunum veya kopya ile gözler önüne adeta popüler kültür öğesi olarak sunulması hatırlanma babında gerçek bir fenomen oluşturma yönünde oldukça zayıftır ve hatırlamanın metotlarından biri değildir.

Şehvet Katlinde Marquis de Sade Etkenleri

Burak Bayülgen — Wed, 11 Mar 2015 09:03:38 +0000

Günümüz popüler kültürünü yoğun olarak ilgilendiren ve bir kült yaratmış olan seri katilleri “seri katil fenomeni” olarak adlandıralım. Böylece popüler kültür ve etkileriyle ilgilendiğimiz daha anlam kazanır. Seri katil fenomeninin şehvet katilliğiyle aynı etkenler taşıdığına bugüne dek pek çok kez tanık olduk. Seri katiller kurban olarak belirledikleri kişileri cinsel ilişkiyi çağrıştıran imgelerle yok etmekteydiler. Dolayısıyla cinsel istek ile şekillenen cinayet eylemi son bulduktan sonra cinsel doygunluğa da ulaşılmış, şehvet isteği dinmiş oluyordu. Korku sinemasını ilgilendiren bütün katillerin az ya da çok cinsel ilişkiden nasiplerini almaları, kullandıkları sivri, delici ve kesici aletlerle anlaşılmaktaydı. Bu gibi durumlarda tabanca ve ateşli silahların cinsel ilişkiyi metaforik olarak yansıtamamaları, penis metaforunu çağrıştıran bıçak gibi aletlerle yer değiştirmeyi gerektirmişti. Özellikle kurbanların cinsel ilişkiye düşkün kadın karakterlerde olması ve sona kalan ve katilden kurtulabilen kadın karakterinin bakire olması bu tezi daha da güçlü kılıyordu. Korku sineması belirli kalıplar taşırken seri katil fenomeniyle ilgilendiğinde gerçek seri katillerden de bir o kadar etkilenmişti. Amacımız bu etkileri yeniden gündeme taşımak değildir. Bu sefer farklı bir yaklaşımla popüler kültürdeki özellikle korku sinemasına ışık tutmuş seri katillerle ortaya çıkan şehvet katlini ve –doğal olarak- seri katil fenomenini ünlü yazar Marquis De Sade bakış açısıyla inceleyeceğiz. Bu nedenle kaynakça olarak Marquis De Sade’in kendi eserleri kullanacağız. Amacımız korku sinemasını ve sanatlarını incelemek olduğundan, gündelik erkek ve kadın şehvet cinayetlerinden ziyade korku sinemasının da yakından ilgilendiği bir tema haline gelmiş olan seri katillerin şehvet katliamlarına değineceğiz. Bu doğrultuda suçun meşrulaşması mevzusunu incelemek bize daha fazla veri sağlayacaktır.

Double Indemnity Üzerinden Femme Fatale ve Kadın

Burak Bayülgen — Sun, 18 Jan 2015 12:46:53 +0000

Film-noir’ın femme-fatale karakterleri film metninden gerçek bir cinsiyet analizine varan köprüyü oluşturmada oldukça etkili figürler olarak karşımıza çıkmakla beraber hemen hemen tüm klasik-noir’da aynı sonuçlar ile karşılaşmamız da cinsiyet analizi üzerinden etkinliğini korumaktadır.

Özellikle Double Indemnity’deki (Billy Wilder, 1944) “kadın”dan bahsederken (Phyllis Dietrichson; Barbara Stanwyck) evli bir kadının bir sigorta satıcısını ayartmasıyla sonuçlanacak ilişki düzeyini sorgulayacağız. Çünkü kocasının ona sunabildiği tüm lüksün içinde eriyip giden bir kadının neden bir sigorta satıcısına yöneldiğini şimdilik iki faktör bize yeterli sebeplerle açıklıyor: (1) Sigorta satıcısının ekonomik durumu gayet yerindedir. (2) Kariyeri başarılıdır. O halde tüm bu lüksün içinde eriyip giden kadını yeni yönelimlere açan da (1) özlemleri ve (2) istekleridir. Bu iki etkenin erkeğin cinsel gücüne, yahut iktidarsızlığına yansıyan tarafı “özlem” kılıfını yeni bir erkekle telafi etmeye de bir sebep çıkarmaktadır. Ama bir femme-fatale’in kuşkusuz ki daha ölümcül bir planı olacaktır ki telafi edilenin yerine konabilecek çok daha büyük bir şey olsun: O da kocasından kalacak mirası, kocasını sigorta satıcısına öldürterek birlikte paylaşmak ve birlikte; hem cinselliğin doyuruculuğunda hem de hali hazırda daha da katlanacak lüksün içinde yaşamaktır.

Femme-fatale’in kendi gücünü cinselliğiyle temsil etmesinin bir örneği olarak Phyllis Dietrichson da sigorta satıcısını kendi seksüalitesi üzerinden ayartmaya çalışır; bir taraftan da komplosuna alet eder. Ama erkeğin kolayca ikna olmamasının kadının cinsiyeti üzerinden etkileşimi kadının cinsiyetini daha fazla, hatta tümüyle kullanmasıyla sonuçlanır. Elinde bu silahtan başka kullanabileceği bir verisinin olmayışını da cinsiyet analizi üzerinden hatırlatmakta fayda var.

Ama filmin metni ve metinsel dünyası zaten sonucu belli eden ipuçlarını kadına hatırlatmaktadır. Arabayı ilk seferde çalıştıramayan Phyllis’in yeni erkeğinin direksiyona geçer geçmez arabayı çalıştırabilmesi, erkeğin her türlü kendine yeterliliğini, gücünü ve kurtulabilecek potansiyelini bilhassa kadının kendisine dikte eder. Artık devreye femme-fatale değil, metin tarafından bir erkeğe muhtaç bırakılan kadın girer.

Bu metnin femme-fatale’i patriarkal sistemin içine hapsolmuş bir kadındır ve bir kez daha tekrarlamak gerekirse elindeki tek kozu kendi cinselliğidir. Kocasının lüksünden ve iktidarsızlığından ne kadar mutsuz olursa olsun, elinde kendini ifade edebilecek ve kocasının ona sunduklarından ötede bir yöntem ve biçim bulun/a/mamaktadır. Cinselliği ve baştan çıkarıcılığı ise daha fazla tehlike ve bela demektir. Bu cinsel analizde kadının böyle bir sistemin içinde kazanabilmesi mümkün değildir ve metin de bize kadının kaybettiğini inatla vurgulayacaktır. İktidarsız olarak atfettiğimiz koca da ne kadar karısını memnun edemese de onun koruyucusu olan ve kontrolünü elinde tutan kişi olmak zorundadır. Kadının tüm bu memnuniyetsizliğine rağmen şansını başka bir erkekte arama hakkı elinden alınmıştır çünkü metnin de bize vurguladığı üzere, şayet böyle bir eylemde bulunursa, bu daha fazla tehlike ve bela getirecektir.

O halde kadın elindeki değerlerle ve ona sunulanlarla yetinmek zorunda mıdır? Bu metinden yola çıkarak kadına bu içerikte protesto hakkı dahi verilmemiş ve bu hakkı kullanırsa tehlike ve belanın yeniden gündeme geleceği belirtilmiştir.

Double Indemnity’den yola çıkarak erkeğin -tüm bu planlara alet olsa da- herhangi bir kişi tarafından kurtarılmaya ihtiyacı olmadığı yönünde bir sonuçla karşılaşıyoruz. Hele bir kadın tarafından hiç… Ama bu sonuç onun hünerlerine atfedilmemektedir. Ona atfedilen tek değer ve kazanım onun bir “erkek” olmasıdır. Yani, kadının korunmaya ihtiyacı olan, erkeğin ise her haliyle –cinsel açıdan güçlü ya da güçsüz fark etmeksizin- kadını koruması gereken yapıyı Double Indemnity bize böyle bir karanlık üzerinden sunmaktadır.

KAYNAKÇA:

Selim Eyüboğlu’nun 2004 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde verdiği Surveying Noir dersleri.

Müziğin Yansıtıcılığı: Kansas City

Burak Bayülgen — Mon, 01 Dec 2014 08:28:23 +0000

Noir erkekleri yahut neo-noir’ın anti-kahramanları sıradan bir bakış için metinleri karakterlerin ilgileri, deneyimleri, davranış durumları üzerine odaklamaktadırlar. Ancak sıradan bir bakış için ilk odaktan kasıt burada çok da üzerinde durulmayan diğer anlatım tekniklerinden ziyade, performans sayılmalıdır. Bakışın ilk rolü bir konu, bir eylem çıkarmak olduğu kadar; farkında olmadan anlatım teknikleri hakkında sağlam bir arka plan olmamasına rağmen bir anlam çıkarmaktır da. Mizansen, kostüm, renk, ses ve tabii ki müzik bir metne referans oluşturmak açısından birbirleriyle paraleldirler. Bakışın performansa odaklanması anlatımın diğer yönlerini elimine etmek anlamına gelmediği gibi, yapbozun total imgesi de bu anlatım öğeleri elimine edildiği takdirde görülmesi ve tamamlanması mümkün olmayan bir oyuna dönüşür. Kansas City’de müzikal anlatımın nasıl kullanıldığına ve neler katıp neler yarattığına odaklanabilmek için böyle bir giriş yapılması gerekmekteydi çünkü bu müzikal anlatım metnin ön yüzünü oluşturan en önemli yöndür.

Hitchcock’un Tesadüfleri Üzerine Kısa Bir Yazı

Burak Bayülgen — Tue, 21 Oct 2014 07:47:28 +0000

Alfred Hithcock’un excess kavramlarından biri olan gizemin artan seviyesi Rear Window’da şu şekilde göze çarpar: Lisa (Grace Kelly) şüpheli katilin evindeyken Jeff (James Stewart) kamerasıyla dikkatlice evi gözetlemektedir ancak şüphelinin eve girdiğini gördüğü halde Lisa durumun farkında bile değildir. Bu durum parkta bebeğini boğan kadın örneğine oldukça yatkındır. Jeff ne kadar Lisa’yı uyarmak ve de Lisa’nın saklanmasını istese de Lisa’nın onu duymak gibi bir şansı yoktur. İzleyici olarak biz de bu sahnede Jeff’in yerinden bakarız Lisa’ya ve aynı isteği taşırız. Bu ne olacağına dair uzun bekleyiş Hithcock excess’ini anlamlandırır. Öbür tarafta ise Jeff’in ayağının sakat olması, Lisa’yı kurtarabilmesini mümkün kılamamaktadır ve de Jeff’le özdeşleşen ve de Jeff’le birlikte evi gözetleyen izleyici de Jeff gibi engellidir. Jeff’in ayağının sakat olması gibi bir neden Hitchcock excess’ini arttırır ve de gizemin içinde ciddi bir çatışma yaratır çünkü tüm sahnenin anlamı Jeff’in Lisa’yı kurtarabilmesinin mümkün olamayışında yatar. Bu şekilde çatışmanın tümü sakat olmak gibi basit bir nedende yatar. Hithcock’ta bu gibi bir sıradan durum gizemi arttırmada çok etkilidir.

Çakıl Taşları: Sanatsal Uyuşukluklar

Burak Bayülgen — Sun, 12 Oct 2014 08:10:07 +0000

Bu yazıda madde kullanımıyla beraber sunulan müzik biçimine dikkat çekilecektir. Madde kullanımının sanatsal bir sunuma dönüştürdüğü müziğin ve ezgilerin “etki altında” ve “etki ederek” dinleyicide yarattığı hazzın ve fantezinin ayık ve sağlam bir temele basan dinleyicide etki edebilmesi için “etki”nin doğru düzgün bir yön belirlemesi tartışılacaktır. Doğal olarak “etki altında” kalınan ütopik arayışlar ile algının açık seçik olduğu dünya görüşü arasında bir fark vardır.

-*-

Ezginin “etkisi” kadar “etkisi altında” olduğu bir varoluşun (madde) sunumunda dinleyiciden talep edilen ezgiyle aynı yöne doğru ilerlemesidir.

Noir Aşkı George Sand Arar…

Burak Bayülgen — Thu, 02 Oct 2014 10:31:02 +0000

Bir kumarbaza aşık olabilirsin, ya da fantastik dünyada bir vampire…

Bir aristokrat da olabilir, bir burjuva da…

Ama sana bir türlü karşılığını verirler. Mücevherlere boğarlar seni, ya da boş vaatlere. Biri sana ölümsüzlük bahşetmeye kalkar, biri seni yaşarken öldürür. Sen kanarsın, ister çıkmaza sürün, ister mesut ol, sen aşık olmuşsundur.

Bir George Sand romanı gibi beraber atlarsınız uçurumun tepesinden, mistik bir şekilde seni ormanın derinliklerinde yaşarken bulurlar. Ölmüşsünüzdür ikiniz de ama aşkınıza tanık olur yeni kuşak. Gıpta ederler…

Kaptan Spaulding Merhaba…

Burak Bayülgen — Fri, 26 Sep 2014 23:47:45 +0000

Ne Tobe Hooper, ne de Rob Zombie hata yaptı şu yüz yıllık sinemada… Kim cesaret edip hata yaptın diyebilir ki onlara? Gelin görün The Texas Chainsaw Massacre ve The House of 1000 Corpses neden hata sayılmıyor, temanın tetikleyicisi hata olsa da…

Buyurun diyor Kaptan Spaulding, iyi okumalar… Okumalar… Böööö!!!

Gölge Oyunu: Yorumcunun Silüeti

Burak Bayülgen — Thu, 21 Aug 2014 21:06:01 +0000

BEETHOVEN’IN DİRİLİŞİ

“Dinlerken zihinlerde Beethoven’ın canlandığı ve en iyi icracının varlığını belli etmeyen icracı olduğu izleniminin verilmesi…”

Bu sözler Nicholas Cook’un, Müziğin ABC’si isimli çalışmasında icracının besteciyle olan ilişkisinde; Hans Von Bülow’un bir Beethoven yorumcusu olarak değerlendirilişinde “icracının rolünün bestecinin yarattıklarını tekrarlamak olduğunu kabul eden fikir”e hizmet etmesi amacıyla kullanılmıştır. Bu da Cook’un (a) ikinci bir statüdeki icracı ve (b) değer atfedilen, karizmatik yorumcu olarak iki farklı yaklaşım ortaya koymasını sağlamıştır.

Cook’un örneklediği üzere 1900’lerden sonra besteciyi kendi eserlerini icra ederken görmek, çağdaş yorumcunun dinleme şansını yakalayabildiği kayıtlara da vurgu yaparak esas olanı taklit ettirtecek yorumlama biçimini gündeme getirmiştir. Tartışma ne kadar sürerse sürsün, ideal yorum, yorumcunun ilk bastığı yanlış(!) notadan en son bastığı doğru(!) notaya doğru upuzun bir hatırat olduğundan, bu journal intime, hem pohpohlanmanın hem de ikinci plana atılmanın arkasındaki gerek yirmi yıla varabilecek alışma sürecini, gerek yorumcunun eserin kendisini reddedişini kabul edişini büyük bir samimiyetle sayfalarında barındırmalıdır.