Asya Sineması – Öteki Sinema

Violent Cop / Vahşi Polis (1989)

Ertan Tunc — Thu, 22 Jan 2026 07:15:51 +0000

Önce IMDb’deki fahiş hataları düzelterek başlayayım, kaynağım Lowenstein’ın kitabındaki Takeshi Kitano söyleşisi ile film ekibinden bazı kişilerle yapılan bir röportaj. Ülkesinde önce manzai komedyeni olarak büyük bir şöhret yapan, birkaç yıl içinde çok popüler bir televizyon figürüne dönüşen “Beat Takeshi” (Kitano) kısa bir süre sonra bu modanın son bulacağından ve hâliyle popülaritesini yitireceğinden endişe ederek, yani gelecek kaygısıyla, 1980 yılından itibaren sinema filmlerine de sıcak bakmaya başlıyor. Önce seslendirme işleri geliyor, daha sonra doğal olarak komedi rolleri. Ardından dramatik roller öneriliyor. Yapımcıların amacı, Kitano’nun olağanüstü popülaritesinden faydalanmak. Kitano bir dram oyuncusu değil ama buradan ekmek çıkabilir diye olaya balıklama atlıyor, karşılıklı menfaate dayalı bir durum yani.

Yönetmen Nagisa Oshima, David Bowie’nin oynayacağı Merry Christmas, Mr. Lawrence (Furyo) filmi için Takeshi Kitano’ya da bir rol teklif ettiğinde karakteri doğru düzgün incelemiyor bile, tek bir şartla kabul ediyor: “Sette bana bağırmak yok.” Çekimler sırasında estirdiği sözlü terörle meşhur olan Nagisa Oshima, Kitano’ya söz veriyor ve sette repliklerini sık sık unutup yönetmeni çıldırtmasına rağmen, adamcağız yemin ettiği için ağzını açıp tek laf etmiyor. Çekimler sona eriyor, post-prodüksiyon tamamlanıyor ve Merry Christmas, Mr. Lawrence gösterime giriyor. Filmin vizyondaki ikinci gününde acaba seyirci bu dramatik rolümü nasıl karşılamış diye merak eden Kitano gizlice bir sinema salonuna giriyor ve o deneyimi şu cümlelerle anlatıyor: “Ben daha ekranda görünür görünmez salondaki her bir seyirci kahkahalarla gülmeye başladı. Resmen şoka girdim, kendimi aşağılanmış hissettim çünkü oynadığım karakterin gülünecek bir tarafı yoktu! O gün yemin ettim, rol alacağım film ve dizilerde artık ciddi ve karanlık karakterleri oynayacaktım. Öyle de yaptım.” Kitano buradaki amacının “ciddi bir aktör” olarak algılanmak olduğunu söylüyor. Yıllarca bu tip karakterlere hayat veriyor. Sonunda komedi ve aksiyon karışımı bir senaryoya sahip olan Vahşi Polis / Sert Polis (Violent Cop) filminde oynama teklifi alıyor. Filmin yönetmeni Kinji Fukasaku olacak. Senaryo yazılmış. Ekip belli. Kitano sadece oyuncu olarak görev alacak.

Orochi: Chanbara’nın Doğuşu!

Murat Tolga Şen — Sun, 28 Dec 2025 07:08:58 +0000

Sessiz sinemanın altın çağında, Japonya’nın Jidaigeki (dönem filmleri) anlayışını kökünden değiştiren ve bugün bildiğimiz samuray sinemasının (Chanbara) DNA’sını yazan bir başyapıt var: Orochi (Yılan). 1925 yapımı bu eser, sadece kılıç şakırtılarından ibaret bir aksiyon filmi değil, feodal sisteme, sınıfsal adaletsizliğe ve kaderin cilvelerine karşı atılmış sessiz ama görsel olarak gürültülü bir çığlık.

Filmin arkasındaki yaratıcı zeka, yönetmen Buntarō Futagawa ve senarist Rokuhei Susukita ikilisinin vizyonunda saklı. Susukita, o döneme kadar Japon sinemasında hakim olan “efendisine sadık, kusursuz ve steril samuray” imajını yıkmak istemiş.

Susukita’nın kalemi ve Futagawa’nın rejisiyle ortaya çıkan Heisaburo Kuritomi karakteri, Akira Kurosawa’nın roninlerinden veya Sword of Doom’daki (1966) Ryunosuke’den on yıllar önce, anti-kahraman kavramının içini dolduruyor. Film, iyi niyetli olmasına rağmen toplum tarafından sürekli yanlış anlaşılan, dışlanan ve köşeye sıkıştırılan bir adamın trajedisini izletiyor. Bu yönüyle Orochi, politik bir alt metne sahip: Erdemli olmak, yozlaşmış bir toplumda hayatta kalmak için yeterli değildir.

Filmi sırtlayan ve onu bir efsaneye dönüştüren isim ise şüphesiz “Bantsuma” lakaplı Tsumasaburō Bandō. Kabuki tiyatrosunun ağır ve stilize oyunculuğundan sıyrılarak, perdeye “gerçek” bir öfke ve enerji getiren Bantsuma, Japon sinemasının ilk büyük aksiyon yıldızı.

Bando’nun performansı, karakterin içsel çöküşünü yüz ifadeleriyle, özellikle de o meşhur, delici bakışlarıyla anlatır. O, sadece kılıç sallayan bir savaşçı değil; haksızlığa uğradıkça ruhu kararan, onurunu korumaya çalışırken canavara (filmin ismindeki “Yılan” metaforuna) dönüşmeye zorlanan trajik bir figürdür.

Orochi’yi sinefiller için vazgeçilmez kılan asıl unsur, finaldeki o meşhur dövüş sekansı. Modern aksiyon sinemasının “tek kişilik ordu” (one man army) konseptinin atası sayılabilecek bu sahnede, Bantsuma etrafını saran onlarca düşmanla savaşır ancak buradaki koreografi, dönemdaşı Hollywood filmlerindeki (örneğin Douglas Fairbanks filmleri) gibi dansa benzeyen, zarif bir dövüş değildir. Futagawa, kamerayı dinamik kullanarak yorgunluğu, teri, umutsuzluğu ve kaosun kendisini kaydeder. Bantsuma’nın karakteri dövüştükçe yorulur, ayağı takılır, nefes nefese kalır, kılıcı körleşir ve saçları dağılır. Bu “gerçekçi yorgunluk”, aksiyon sinemasında devrim niteliğindedir. İzleyici, kahramanın sadece düşmanla değil, kendi fiziksel limitleriyle de savaştığını hisseder.

Sessiz sinemanın dramatik anlatım gücünü, samuray türünün kinetik enerjisiyle birleştiren Orochi, zamanın tozlu raflarında kaybolmayı reddeden bir kilometre taşı. Bugün izlediğimiz Yojimbo’lardan Kill Bill’e kadar uzanan o kanlı ve estetik yolun ilk taşlarını döşeyen bu film, sinema tarihi meraklıları için sadece bir nostalji değil, aynı zamanda zorunlu bir ders niteliğinde.

Özel Araçlar, Jetpack’li Kız ve Patlayan Anne: Cobra Thunderbolt (1984)

Murat Kirisci — Mon, 03 Nov 2025 15:21:19 +0000

Film kahramanlarının özel araçlarıyla özdeşleştirildiği yapımlar genel olarak çok sevilir. Kökenleri 1930’lara kadar gitmesine karşın bu tür yapımlar 1970 ve 1980’lerde hızla artmıştı. Kara Şimşek’in KITT’i, Hayalet Avcıları’nın Ecto-1’i, Mad Max’in Interceptor’ı, Geleceğe Dönüş’ün DeLorean’ı hemen akla gelen popüler örneklerdir.

Özel geliştirilen bir aracın yer aldığı yapımları daha çok Amerikan sinemasında görüyoruz, Avrupa’da benzer gelişmiş sanayi ve önemli araç markaları olmasına karşın özel yapım ya da fantastik modifiyelere uğratılmış araçların olduğu film veya dizilerin sayısı pek azdır. Bunun kültür farkları ile birlikte film bütçeleriyle de ilgisi var. Hollywood örneğin Tango ve Cash’de yalnızca 6-7 dakika görünen “RV from Hell” gibi filme özel tasarlanıp yapılmış araçlar için tasarımcılar tutup önemli bütçeler ayırabilecek bir lükse sahip.

Kanlı Ninja Salatası: Five Elements Ninjas (1982)

Murat Tolga Şen — Wed, 10 Sep 2025 17:00:40 +0000

80’lerin başı Shaw Brothers için düşüş dönemiydi. Bruce Lee çoktan ölmüş, Jackie Chan yükselmekteydi. Hong Kong sineması hızla Jackie’nin komedi-aksiyon formülüne kayıyordu.

Bir zamanların gözde dövüş filmleri üreticisi Shaw stüdyosu ise hâlâ kan, kılıç ve melodram üzerine kurulu eski formülleri ısıtıp işi idare ediyorsa da durumun farkındaydı.. Chang Cheh, “Venom Mob” kadrosunu tüketmişti ama hala başka şeyler denemek istiyordu. Hong Kong aksiyon sineması seyirci alışkanlıklarına hızlı uyumlanır. İşte o noktada Japonya’dan esen “ninja rüzgârını” yakaladı ve ortaya Five Elements Ninjas çıktı.

Çocukluğumda “iki film birden” sinemalarında hatırı sayılır dövüş filmi izlememe ve video kulüp raflarında doktora yapmama rağmen Five Elements Ninjas ile karşılaştığımı hatırlamıyorum. Bu filmi tam 25 yıl sonra, Divx çılgınlığında keşfettim ve bayıldım. Youtube’daki listeleme videolarında sürekli “en kanlı dövüş filmleri” arasında yer bulan bir iş. Yıllar sonra bu yazıyı yazmama da şu video sebep oldu.

Five Elements Ninjas, Shaw Brothers’ın klasik dövüş filmi geleneğini, o dönemde video kaset raflarını süpüren ninja çılgınlığıyla birleştirmeye çalışır ve sonuç? Baştan aşağı kan, ucuz kostüm şovu ve absürt koreografiler.

80’lerin başında Batı’da ninja bir anda popüler kültürün merkezine yerleşti. Cannon Films, Enter the Ninja (1981), Revenge of the Ninja (1983), Ninja III: The Domination (1984) gibi filmlerle bu açlığı fırsata çevirip bu furya başlattı. Bu filmler, ABD’de ninjayı kahramanlaştırıyor, egzotik bir figürden popüler bir aksiyon ikonuna dönüştürüyordu. Ama Chang Cheh’in ninjaları öyle değil. Kahraman değil, tamamen şeytani ve grotesk figürler. Beş element üzerinden yaratılan teatral yapılarıyla, sanki birer çizgi roman kötüsü gibiler. Bunda geleneksel Çin-Japon düşmanlığının da payı var elbette. Günümüz Çin-Kore aksiyon filmlerinde dahi görülen bir gıcıklık hali bu.

Film basit bir intikam hikâyesiyle açılıyor: en başta Çin ve Japon dövüş akademileri birbirine meydan okuyor. İtip kakmadan ibaret sayılacak dövüşler gerilimin yükselmesi, bir Çinlinin boğazını kendi baltasıyla kesmesi ve Japonlardan birinin seppuku yapmasıyla trajik bir hal alıyor.

Yeni bir meydan okumada, Çinli dövüşçüler, elementlere dayalı beş farklı ninja topluluğuyla karşılaşıp ve rezil bir şekilde yeniliyorlar. İlk yarım saat, kahramanlarımızın nasıl doğrandığını izlemekten ibaret. Ağaçların içinden çıkan ninja mı dersin, kumun altından fırlayan mı, göletin dibinden ciğer söken mi… Chang Cheh seyirciyi şok etmeye çalışıyor ve bunu çok da güzel başarıyor.

Bu perişanlığın sonrasında sağ kalan birkaç kişi intikam için eğitimden geçiyor. Bu, Shaw Brothers’ın klasik “ikinci perde dönüşümü” formülü: Dayak yiyen kahramanlarımız, kan ter içinde antrenman yapıp yeni teknikler öğreniyor ve uzun bir final sekansında sahne kan gölüne dönüyor. “Kan gölü” lafını boşuna kullandığımı sanmayın, cidden öyle!

Chang Cheh, burada elementleri görsel bir şölene çevirmeye çalışmış. Altın: Parlak zırhlarla dövüşen, kör edici sahneler. Ahşap: Ağaç gövdelerine saklanan, gölgeliklerden çıkan yaratık gibi ninjalar. Su: Su altından çıkan ölümcül saldırılar (Shaw stüdyosunun o dönem için fazla iddialı bir sahne çalışması). Ateş: Barut, duman, yanıp kavrulan insanlar. Toprak: Kum altından aniden beliren katiller. Her biri aslında çok teatral, inandırıcılığı zayıf ama tam VHS döneminin B-film izleyicisinin aradığı şey: absürtlük ve kan!

Chang Cheh’in alametifarikası olan bol kanlı şiddet burada zirvede. Kollar kopar, bağırsaklar dışarı çıkar, kafalar uçuşur. Ama bu gore, Lucio Fulci’nin mide bulandıran şiddetinden farklı; burada daha çok çizgi roman estetiği var. Kan, adeta kırmızı boya gibi fışkırıp dekorları boyar, karakterleri birer canlı heykel gibi sahneler. Kısacası, film baştan sona görsel bir “splatter operası” gibi.

Five Elements Ninjas, VHS dönemiyle birlikte bir kült haline geldi. Tarantino gibi yönetmenlerin Shaw Brothers sevgisini besleyen kaynaklardan biri de işte bu tür çılgın filmler. 70’lerdeki Bruce Lee etkisini, 80’lerdeki ninja furyasıyla birleştiren bu film, tür sineması sevenler için hâlâ benzersiz bir seyir deneyimi. Chang Cheh burada aslında kendi sinemasının parodisini yapar: kahramanlık, ihanet, eğitim, intikam ama hepsini beş element üzerinden kan banyosuna çevirerek.

Yine çocukluğa dönerek bitiriyorum. Yaşınız yetiyorsa 80’lere gidin ve bir video kasetçinin raflarını karıştırdığınızı düşünün. Kapaklarda siyah giysili, gözleri parlayan maskeli savaşçılar, “Ninja” yazısı kocaman puntolarla. Çocukken bu kapakların cazibesine kapılmamak imkânsızdı ama o kasetlerden bazıları sıradan aksiyon çıkarken, bazıları sinema tarihine kanlı bir mühür basıyordu. İşte Five Elements Ninjas o mühürlerden biri.

MTŞ

Takeshi Kitano Formunda: Broken Rage (2024)

Ertan Tunc — Fri, 21 Feb 2025 06:54:08 +0000

Takeshi Kitano’nun yazıp yönettiği birkaç tarz film var: Suç filmleri (Violent Cop, Boiling Point, Sonatine, Hana-bi, Brother, Outrage üçlemesi), dramalar (A Scene at the Sea, Kids Return, Kikujiro, Dolls), kostümlü dönem filmleri (Zatoichi, Kubi), otobiyografik nitelikli absürt filmler (Takeshis’, Glory to the Filmmaker!, Achilles and the Tortoise ve hatta Getting Any?). Tabii bu filmlerin hemen hepsinde Kitano’nun komedyen kimliğinin/geçmişinin yansıması olan tuhaf bir kara mizah vardır.

Kesik Başla Tenis Oynayan Robocop ve Ghatothkachudu (1995)

Murat Kirisci — Fri, 20 Sep 2024 16:28:40 +0000

Yazının saçma sapan başlığı yalnızca yarım dakika süren bir sahneyi ifade etmekle birlikte büyük bütçeli bir efsane uyarlamasından zaman zaman B-filme, oradan alfabenin geri kalan harflerine doğru yönelen fantastik bir yapımı ifade etmek için gayet uygun. 1995 yılında Hindistan’da gişeyi sallamış filmlerden biri olan Ghatothkachudu, çok sevilen türler çorbası, en tutan şeyler karması, içinde moda olan ne varsa olsun bulamacı bir Hint Telugu filmi diye de anılabilir.

Gatotkaça, en eski Hint epiklerinden biri olan Mahabharata’daki bir karakterin adı. Yarı insan yarı şeytan olan Gatotkaça, tamamen kel olduğu için bu ismi almış. Adı Tencere ya da Çaydanlık Kafa olarak çevrilebilir. Yalnız bu Çaydanlık Kafa filmde tam tersine gür ve uzun saçlarıyla yer alıyor.

Cannon Ninja Çılgınlığı: Enter the Ninja (1981)

Murat Tolga Şen — Tue, 27 Aug 2024 13:10:15 +0000

Enter the Ninja ve 80’ler… Çok çalışanın zengin olduğuna (ve iyi kas yaptığına) inanılan, neon ışıkların parladığı, VHS kasetlerin altın çağını yaşadığı o büyülü yıllar. Tam da çocukluğuma denk gelmesinden kaynaklı bu erken dönem “ev sineması” zamanlarını unutamıyorum!

Yazacak o kadar film var ki ve bir sürüsünü de yazıp paylaşırken yaşlandık bile. Acayip olan şu ki 80’ler bünyeden bir türlü uzaklaşıp tozlu bir anıya dönüşmüyor. Ne derseniz deyin, şimdikinden daha çok eğleniyorduk!

Bu acayiplikler sirkinin tam ortasında, bir ninja başyapıtı (ya da başbelası) doğdu: “Enter the Ninja.” Eğer bu filmi izlediyseniz, bilirsiniz ki bu film, ninja kelimesinin hakkını verirken aynı zamanda kendi kendine parodi yapacak kadar da umursamazdır. Gelin şimdi bu garipliği birlikte analım.

Cannon Films ve Ninja Rüyası

Bu filmleri daha iyi anlamak adına azıcık Cannon Films’in yapım felsefesinden bahsedelim. Daha fazlası için Öteki Sinema’daki yazılara gidebilirsiniz. Yazının altına link olarak ekleyeceğim.

Cannon, Golan-Globus kuzenleri tarafından yönetilen, “düşük bütçeyle yüksek kâr nasıl yapılır?” sorusunun cevabını iyi bilen fırsatçı bir stüdyoydu. First Blood tutunca, Braddock – Missing in Action çekiyorlardı mesela! Günümüzün Asylum’u sayılabilir ama onlar kadar soysuz da değillerdi. Yine de ortaya seyredilecek işler çıkarmasını bildiler. Çok da övmeyeyim; Kuzenler için önemli olan şey, trendleri yakalamak ve olabildiğince hızlı ve ucuz bir şekilde bundan para kazanmaktı.

Ninja Terminator (1986)

Murat Kızılca — Sat, 17 Aug 2024 01:19:30 +0000

Biraz da gülümseyerek hatırlıyorum; 1980’li yıllarda Türkiye’de kelimenin tam anlamıyla bir ninja çılgınlığı yaşanıyordu. Dünyanın dört bir tarafından ithal edilen ninja filmleri, sinema salonlarını ve video kaset raflarını resmen işgal ediyordu. Hatta ninjalar; Son Savaşçı (1982), Ölüm Savaşçısı (1984), Ölüm Vuruşu (1986) ve Son Kahramanlar (1987) gibi birkaç Türk filminin içine sızmayı bile başarmıştı.

İşin ilginci ninjalar, casusluk, suikast veya hırsızlık gibi faaliyetleriyle Japon tarihinde yer alıyorlar ama dönemin sadece Türkiye’yi değil, tüm dünyayı kasıp kavuran ninja filmlerinin neredeyse hiçbiri Japonya’dan gelmiyordu. Japon sinemasına şöyle kabaca baktığımızda şunu görüyoruz: Biri 1910-1920 yılları arasında, diğeri de 1960’lı yıllarda olmak üzere iki defa ninja patlaması yaşanmış ve bir dolu film çekilmiş ama bu filmler daha çok iç pazarı hedef almış, batıda fazla ses getirmemiş. Gerçi 1967 tarihli James Bond filmi You Only Live Twice’ta basit bir paralı asker ordusu gibi işlevinin dışında kullanılan ninjalar, batının malumdan tamamen habersiz olmadığının bir göstergesi.

Peki, Japonya’yı neredeyse tamamen oyunun dışına iten 1980’lerdeki küresel ninja patlamasının sebebi neydi?

Sogongnyeo / Microhabitat (2017)

Ertan Tunc — Fri, 02 Aug 2024 09:05:07 +0000

Bir dönem büyük bir borç yüküyle yaşadım. Bir yıllık maaşımın tek bir kuruşuna dahi dokunmadan tamamını bankaya versem yine de borcum kapanmıyordu; üstelik kullandığım kredi karşılığında ev, araba gibi icap etmesi hâlinde satılabilir, somut bir şey de almamıştım. Bir süre sonra o güne kadar çektiğim¥ilediğim kredi sayısı yaşımı geçmişti. Bankada çalışmaya başladığımda, arkadaşlar bol bol gırgır geçmişlerdi; “Baktılar, onlara olan kredi borcunu ödemen mümkün değil, parayı kurtarmak için seni istihdam etmeye karar verdiler” diye. Kariyer yolunda görev yaptığım bankayı her değiştirdiğimde “Şimdi de bu bankaya olan borcunu ödüyor” dediler. Güldük tabii. Kredi kartımda ufak bir market alışverişi için bile limit kalmadığını acı bir şekilde öğrendiğim gün, gözüm gibi baktığım kitaplardan bazılarını sahaflara satmak zorunda kalmıştım. Bir ara kart borcu yüzünden kara listeye girdik, yıllarca kendime ait bir kredi kartım olamadı, babamın ek kartıyla yaşadım. Neyse…

Lumberjack the Monster / Canavarın Maskesi (2023)

Ertan Tunc — Tue, 11 Jun 2024 08:50:43 +0000

Methini çok duyduğum Takeshi Miike sinemasıyla 2000’li yılların başında tanıştım. Aynı hafta içinde Shinjuku Triad Society (Shinjuku kuroshakai: Chaina mafia senso, 1995) ile Fudoh: The New Generation (Gokudo sengokushi: Fudo, 1996) filmlerini izlediğimi hatırlıyorum. Hemen ulaşabildiğim diğer filmlerini buldum ve iki filmi, yaşadığım görsel şoklarla aklımı başımdan aldı: Dead or Alive (Dead or Alive: Hanzaisha, 1999) ve Bijitâ Q (2001). Dead or Alive o kadar beklenmedik bir şekilde ilerlemişti ki âdeta nefesim kesildi. Ama beni şoka sokan film, pervasızlığıyla nam salmış Bijitâ Q (2001) oldu. Tabii o tarihlerde henüz Pasolini’nin Teorema’sını izlememiştim, o nedenle film beni allak bullak etmişti. Daha önce izlediğim hiçbir filme benzemeyen bir film izlemiş, derhal Miike’nin diğer filmlerini aramaya başlamıştım. Hayranı olduğum film bu süreçte karşıma çıktı: Ichi the Killer (Koroshiya 1, 2001).

Audition’ın (Odishon, 1999) 2000’lerin hemen başında tüm dünyada gösterime girmesiyle birlikte Miike uluslararası arenada belirli bir saygınlık kazanmaya başladı, Tarantino gibi sinefiller ona büyük destek verdiler. Sonrası çorap söküğü gibi geldi: Graveyard of Honor (Shin jingi no hakaba, 2002), Gozu (Gokudo kyofu dai-gekijo: Gozu, 2003) ve daha niceleri… Miike çektiği filmin türü, konusu ne olursa olsun, her seferinde belirli bir sinema duyusuyla imzasını atmaya devam ediyordu. Çok sık film çekmesine rağmen hemen her filminde özgün anlar yakalamak mümkündür ve çoğu belli bir çıtanın üstündedir. Netflix’in öncesinde haber vermeden, bir anda kataloğuna eklediği son filmi Lumberjack The Monster (Canavarın Maskesi, 2023) buna iyi bir örnek.

Folklorik Korku: Exhuma (2024)

Ertan Tunc — Sat, 08 Jun 2024 06:22:34 +0000

Son yıllarda Güney Kore sinemasının senaryolarında -ister savaş ve casusluk filmi olsun ister korku ve gerilim filmi olsun- belirgin bir Japonya düşmanlığı gözlemleniyor. Bu iki milletin arasında tarihî bir mesele olduğu aşikâr, sonuçta Japonya zamanında tüm komşu ülkelere dehşet salmış işgalci bir imparatorluk; geride acı ve gözyaşı dolu kanlı bir tarih bırakmış, bir dönem Japon sömürgesi hâline gelen Kore de bu travmadan payını fazlasıyla almış, bunu yadsıyamayız.

Hâliyle bu temaya sahip filmler Güney Kore’de gişe başarısı da elde edince, bu yoldan giden eserler çoğalmaya başladı, Exhuma (Pamyo, 2024) da onlardan biri. Baştan söyleyeyim, ben bariz propaganda içerse de film iyiyse işin bu tarafını önemsemiyorum. The Age of Shadows (2016) ve The Wailing’de (Gokseong, 2016) olduğu gibi. Exhuma’da da durum bu. Filmde dört ana karakterin adı da (Kim Sang-deok, Ko Young-geun, Lee Hwa-rim ve Yoon Bong-gil) Japon sömürge yönetimine karşı mücadele ederken ölen vatansever Koreliler’den alınmış. Hatta Kim Sang Deok’un arabasının plakasındaki numaralar bile Güney Kore’nin bağımsızlık hareketindeki tarihlere bir atıfmış. O yüzden dedesi zamanında düşmanla iş birliği yapmış bir subay olan zengin bir kodamanın başına gelenlerde bile bir tür siyasi gönderme var. Exhuma politik tabanı güçlü bir film, ama beni ilgilendiren, bana bu yazıyı yazdıran o değil. Ben filmin anlatısındaki ustalığa, yaratıcılığa meftun oldum.

Jang Jae-hyun ile görüntü yönetmeni Lee Mo-gae’nin iş birliği görülmeye değer. İkili, müesses nizamı ve denge hâlini simgeleyen bir sinematografiye yönelmişler. Açılış sahnesiyle birlikte simetrik yapılar, kaostan uzak kompozisyonlar, ustaca aydınlatılmış nesneler karşılıyor bizi. Uçaktayız, bulutların ardı güneş, uçağın penceresinden güneşe bakıyoruz. İyi ışıklandırılmış simetrik bir çerçevede pürüzsüz bir zemin. İç mekânlarda olduğu kadar dış mekânlarda da az-çok bir düzen hüküm sürüyor gibi. Otoban sahnesi buna iyi bir örnek. Derken hastane sahnesiyle birlikte gölgeler ve karanlıklar peyda olmaya başlıyor. Bir karanlık çöküyor perdeye.

Malikanedeki sohbetin hemen öncesini ele alalım. Hastaneden dönüyoruz, etraf günlük güneşlik. Denize nazır zengin bir mahalleye giriyoruz, her taraf lüks evlerle dolu. Güneş ışığı geniş bahçeleri ve havuzları aydınlatıyor. Sarı, yeşil ve mavi renkler âdeta dans ediyor. Sonra malikaneye giriyoruz. Hwarim’in dış sesi de mekânın iç karartısıyla değişmeye başlıyor. Evin içi solgun ve karanlık. Gölgeler alan hâkimiyeti sağlamış durumda. Bir kadın görüyoruz, elinde bir bıçak var. Hemen arkasındaki karanlıkta tekerlekli sandalyede bir adam oturuyor, onun arkasındaki karanlıkta bir yatak, yatağın başucunda ise büyükçe bir haç var. Evin içinden ilk gördüğümüz imge bu! Bela geliyorum diyor yani. Bu lüks malikane yeterince aydınlanmıyor, güneş ışığının içeri zar zor sızabildiğini fark ediyoruz. Karanlıklar, gölgeler, tuhaf masklar, korkutucu biblolar ve tablolar ortama ürkütücü bir hava katmış. Birazdan şaman olduğunu öğreneceğimiz Hwarim’in monoloğu eve girer girmez karamsar bir hâl alıyor ve hayaletlerden, iblislerden, goblinlerden, canavarlardan bahsetmeye başlıyor.

Multimilyoner Park Ji-yong, Şaman Hwarim ile yardımcısı Bong Gil’i misafir odasına buyur etmiş. Daha en baştan onları kafeste gibi gösteren çarpıcı bir imgelemle başlıyor sohbet. Trabzanın altındaki ferforjeyle müthiş bir çerçeve yakalanmış, sanki demir bir kafeste tutsak edilmiş gibiler. Sonra bir cam kırılma sesi işitiyoruz, sonra bir feryat ve figan… Daha filmin beşinci dakikasındayız. Exhuma tıpkı bunun gibi, başından sonuna kadar öyküsünün ruh hâliyle uyumlu bir sinematografi (görüntü ve ses kuşağı) yakalıyor, bence en büyük gücü burada. Lüks bir otel odasındaki “infaz” sahnesi, morgdaki sahne, çarpıcı bir koreografiye sahip o şaman ayini, bir anda mezbahaneye dönen hayvan çiftliği, şamanın yardımcısı Bong Gil’in bedenine kötü ruhun davet edildiği ayin sahnesi, finaldeki kapışma… Hepsi hayranlık uyandırıcı ses-görüntü blokları içeriyor, sinema sanatına doyuyorsunuz.

Filmin bir diğer artısı, sürükleyici öyküsü. Evet, kabul ediyorum, Exhuma’da çok sayıda folklorik ve mitolojik tema çorba gibi karıştırılmış, ama birçoğu (mesela kadın-başlı-yılan “Nure-Onna” ya da bölgenin spiritüel dengesini muhafaza etmekle yükümlü Gisune) çok kısa bir süreliğine bir ara-geçiş teması olarak kullanılmış, film onlar üzerine bina edilmiyor. Bu bağlamda filmi ikiye bölmek mümkün. İlk bölüm, ki benim favorim olan kısım, kendi ailesine musallat olan, onları karanlığa mahkûm eden bir hayalet hikâyesi anlatıyor. Geleneklere uygun/yaraşır gömülmediği için huzursuz, öfke dolu bir hayalet bu; yaşayan en büyük toruna musallat olan bir musibet. Bu ilk hikâyede “davet/buyur edilmediği yere girememe”, “kurbanın ciğerini yeme” gibi çok sayıda folklorik temaya başvuruluyor. Bu gözünü kan bürümüş karabasan kapalı tutulduğu tabuttan kurtulur kurtulmaz aile üyelerini öldürmeye başlıyor ve gölgelerin yerini aynalardan, camlardan yansıyan ürkütücü bir silüet alıyor. Hayaletin akis yapan herhangi bir yüzeyden yansıyışı o kadar güzel resmedilmiş ki hayran olmamak elde değil; yönetmen dans sahnesinde olduğu gibi şiirsel birçok ân yakalıyor. Büyük büyükbabanın kana doymaz hayaletinin yavaş yavaş ete kemiğe bürünmesini izliyoruz, hakikaten tüyler ürpertici.

Bence Park’ın büyük büyükbabasının sırrı hesaba katıldığında Exhuma’daki iki ayrı hikâyeyi birbirine fena bağlamamışlar. Issızlığın ortasındaki isimsiz mezardan belirli bir bölgeyi korumakla yükümlü Samuray Generali efsanesine usulca geçiş yapılıyor. Bu bölüm, bilhassa kötü ruhun (bastığı yerde iz bırakan, gölgesi olan bir tür “evil spirit”) sunumu açısından son derece bonkör. Onun hem başka bedenlerdeki yansımasını hem keşiş ve hayvan katliamı sırasındaki durumunu iyi ele almışlar. Samuray’ın ölümlülerle karşı karşıya geldiği sahnelerde âdeta kanınız çekiliyor. Favorim, Bong Gil’le kapıştığı sahne.

Exhuma’daki şaman ayini sahnesini The Wailing’dekiyle kıyaslayanlar olduğunu gördüm, bence koreografileri bakımından bir miktar benziyorlar ama işlevleri bakımından alakaları yok. The Wailing’deki şaman ayini, seyirciyi finalde ters köşeye yatırmak için özel olarak tasarlanmış bir kurgu harikasıdır. Hatta bence The Wailing 2010’lu yılların en iyi kurgulanmış filmlerinden biridir; bu bağlamda The Social Network, Dunkirk, The Revenant ve Mad Max: Fury Road ligindedir. The Wailing’deki “anti-Kuleşov” etkisini analiz eden ayrı bir yazı yazacağım için burada daha fazla kurcalamayacağım. Exhuma’daki ayin, koreografisi bakımından tam bir seyirlik ama içeriği bakımından The Wailing kadar dolu değil. Bu ikisi kıyas kabul etmez.

Jang Jae-hyun’un yazıp yönettiği Exhuma (Pamyo, 2024) bu yılın en dikkat çekici korku filmlerinden biri ve şu sıralarda vizyonda. Sinemada seyretmenizi tavsiye ederim ama evde seyredecekseniz, izlediğiniz versiyonun ses ve görüntüsünün çok iyi olmasına dikkat ediniz. Bu filmin olağanüstü bir ses işçiliği var. Mesela, Şaman Hwarim hastane odasında bebeği incelediği esnada bir ıslık çalıyor, o ıslığın yankılandığını (âdeta boşluğun ona aynı melodiyle karşılık verdiğini) duymuyorsanız o versiyonu izlemenin bir anlamı yok.

Sonachine / Sonatine (1993)

Ertan Tunc — Wed, 22 May 2024 11:22:40 +0000

Takeshi Kitano Japon Sineması’nın son 35 yılına damga vuran çok ilginç bir yönetmen. Sert şiddet sahneleriyle dolu Violent Cop (Sono otoko, kyobo ni tsuki, 1989) ile başladığı yönetmenlik serüveninde absürt bir intikam hikâyesini anlatan Boiling Point (3-4 x jugatsu, 1990) ve insanın yüreğine işleyen A Scene at the Sea (Ano natsu, ichiban shizukana umi, 1991) filmlerinin ardından çektiği sıra dışı yakuza filmi Sonatine (Sonachine, 1993) ile ilk kez Avrupa’da konuşulmaya başlandı. İlk defa Uzak Doğu’dan bu tip bir film çıkıyordu.

Çocuk ve Balıkçıl / The Boy and the Heron (2023)

Murat Tolga Şen — Thu, 09 Nov 2023 15:21:01 +0000

Hayao Miyazaki tuhaf düşler görüyor olmalı, hepimiz görürüz ancak bu usta sinemacının bizlerden farkı o düşleri bitmek bilmez bir inatla çizip filme dönüştürüyor olması. Çocuk ve Balıkçıl’da da ustanın gördüğü düşlere, o düşlerin beslendiği çocukluk anılarına şahitlik ediyoruz.

Dürüstçe itiraf edeyim, Hayao Miyazaki’nin filmlerine bayılırım ama en sevdiğim anime yaratıcısı o değil. Bu alandaki eserlerini en beğendiğim usta Satoshi Kon’dur ancak belki de bu filmi Satoshi Kon’un gerçeküstücülüğüne yakın bulduğum için çok sevdim.

Yerli Kazandibi Avantür: Kolsuz Kahraman (1972)

S. Özgür Ilgın — Thu, 17 Aug 2023 20:26:38 +0000

Sıkıldınız mı? Ben çok sıkıldım. Ülkenin bu hale getirilmesini spontane çeviri eşliğinde naklen izlemekten ve gidişatı durdurmak için bir şey yapamıyor olmaktan sıkıldım. Bir şey yapamayanlar topluluğunun bir şey yapıyormuş gibi görünmeye çalışmasından sıkıldım. Ülkeyi bu hale getirenlerin, ülkeyi bu hale getirenlerle birlikte, ülkeyi bu hale getirenlere rağmen ülkeyi bu hale getirenlere karşı bir şeyler yapmaya çalıştığına safça inananların umut saçan yalanlarından sıkıldım.

Kaçıyorum sıkıldıkça. Filmlere, kitaplara kaçıyorum. Daha darlanırsam B-filmlerin kucağına atıyorum kendimi. Bir tutam aptalca iyimserlik, iki ölçü yalandan kahramanlık ile harmanlanıp yarım çay bardağı berbat diyalogda pembeleşinceye kadar kavrulunca, iyi geliyor yorgun beyinlere, tahammül stoğunu tüketmiş bünyelere.

Uzun süredir ne B-filmler hakkında yazabiliyordum, ne de B-film izleyebiliyordum. Twitter’da bilmediğim bir filmin afişini görünce eski aşkım depreşti. Adını daha önceden duymadığım Çetin Dağlar’ın oynadığı bir filmdi. Çetin Dağlar, Cihan Ünal, Fatih Mühürdar ve İrfan Atasoy’un kolajını andıran bir aktör. Bugüne kadar 7 filmde oynamış ve bunların 4’üne erişemedim. Afişini gördüğüm Ölüm Saçan Hayalet adlı filmi hiçbir yerde bulamasam da ondan aşağı kalmayacak başka bir filmini izleme fırsatım oldu: Kolsuz Kahraman.

Şunu baştan belirtelim ki bahsedeceğimiz film Nejat Saydam’ın 1966 yılında çektiği aynı ismi taşıyan Cüneyt Arkın’lı film değil. Yazımızın konusu olan Kolsuz Kahraman(1) Engin Temizer’in 1972 yılında çektiği avantür. Senaryoyu Mehmet Köz yazmış. Yapımcılar ise Mehmet Karahafız ve Hasan Çakır (Osmanlı Film). Mehmet Karahafız ve Hasan Çakır isimleri benim aklıma direkt olarak Çetin İnanç’ı getiriyor. Kolsuz Kahraman Engin Temizer’in ilk filmiymiş. Filmin birazdan anlatacağımız dağınıklığını falan hesaba katınca Temizer’in Çetin İnanç’ın yanında yetişmiş bir yönetmen olabileceğini düşündüm. Çetin İnanç’ın 1972’den önce çektiği bazı filmlerin kadrosunu inceleyince yanılmadığımı anladım. Temizer Çetin İnanç’ın birkaç filminin senaryosunu yazmış. Çetin İnanç ve Yılmaz Atadeniz filmleri için senaryonun ne demek olduğunu bilmeyenler için yazının ilerleyen kısımlarında bu bahse tekrar döneceğiz.

Japon Evil Dead: Bloody Muscle Body Builder in Hell (1995)

Misafir Koltuğu — Wed, 21 Jun 2023 17:06:21 +0000

Vücut geliştiricisi halterli bir adam, sarı odaların fotoğrafçısı kız arkadaş, olaylara anlam veremeyen, erken ölmede Sean Bean kaderli bir medyum, tekinsiz bir ev ve zombi gibi bir hayalet… Hepsi Japonya’dan çıkma 1995 yapımı bir filmde yer alıyor. Hâlihazırda Evil Dead Rise’ın yankıları sürerken, Japon Evil Dead olarak bilinen Bloody Muscle Body Builder in Hell’i gelin, birlikte keşfedelim.