Fantastik – Öteki Sinema

Avatar: Ateş ve Kül

Murat Tolga Şen — Mon, 29 Dec 2025 07:01:55 +0000

En son ne zaman 3D Film izlediğimi hatırlamıyorum, ilk Avatar filmiyle coşan bu teknoloji zamanla terkedildi ve yine Avatar’dan ibaret hale geldi. O yüzden şunu demek yanlış olmaz; James Cameron’ın bize bahşettiği 3D gözlükleri takarak Kadıköy’den Pandora’ya üçüncü kez ışınlandık!

Avatar’ın seyirciyi Pandora’nın ormanlarında yaşayan Na’vi halkıyla tanıştırmasının üzerinden tam 16 yıl geçti. Cameron’ın tutkusu eninde sonunda macerayı sulu ortamlara taşıyacaktı, o filmden bu yana da 3 yıl geçti. Dünyayı kuran ilk film ile okyanusları keşfeden ikinci film arasındaki o devasa 13 yıllık boşluk, film sihirbazlığının gelişmesine olanak sağlamış, izleyiciler 2022’de bu maceraya taze bir heyecanla dönmüştü ancak ikinci film hala hafızamda bu kadar canlı yankılanırken, bu filmin üç buçuk saati bulan süresi boyunca hayranlık duygumun yavaş yavaş dağıldığını hissettim.

Hikaye tarafında sıra “Kül İnsanları” (Ash People) olarak bilinen dağ Na’vi halkıyla tanışmaya geldi. Kabileleri volkanik patlamalarla yok edilen, tanrıçaları Eywa’nın bile acılarını hafifletmek için parmağını kıpırdatmadığı bir felakete kurban giden bir halk bu. Öfkeli, saldırgan ve Pandora’nın alçak bölgelerindeki kabilelerin aksine teknolojiyi benimsemeye istekliler. Bu durum, eski bir insan düşmanı olan Miles Quaritch (Stephen Lang) için de bulunmaz bir fırsat sunuyor. Ancak kağıt üzerinde heyecan verici duran bu “teknoloji seven yerli” fikri, pratikte sadece dekoru değiştirmişiz hissi yaratıyor. Göz kamaştırıcı aksiyon hiç durmaksızın devam ediyor ancak aynı zamanda oldukça tekrarlayıcı hale geliyor.

Hikaye oldukça sıradan ve bana göre Avatar serisinin sonunda ipini çekecek olan da bu. James Cameron hikaye bulma-geliştirme ve dönüştürme işinde iyidir ama bu maharetini Avatar’da kullanmıyor. Cameron şunu yapar: Elinde zaten mükemmel bir klasik varsa ve onu daha fazla mükemmelleştiremiyorsa çekirdek fikri değiştirir. Klostrofobik korku deneyimini (Alien), genişleyen bir aksiyon gerilimine (Aliens) dönüştürdü. İnsanlığı yok etmeye gelen makineyi (Terminator), onu korumaya gelen makineye (T2) çevirdi ama Avatar’da her şey sabit. Üç bölüm ve toplamda dokuz saati aşan bir serinin ardından, Miles Quaritch (Stephen Lang) liderliğindeki Dünya’nın sömürgecileri ile Jake Sully (Sam Worthington) ve Neytiri (Zoe Saldaña) liderliğindeki Pandora yerlileri arasındaki savaş o kadar tekrarlayıcı hale geldi ki, James Cameron’ın elinde hala iki bölüm daha olduğunu düşünmek gerçekten şaşırtıcı.

Açık konuşmak gerekirse; bu macera bırakın sinemaya bir yenilik getirmeyi, ikinci filmin neredeyse kopyası gibi duruyor. Aynı iyiler, aynı kötüler, aynı bitmek bilmeyen kovalamaca… Cameron, elindeki teknolojik oyuncağı o kadar seviyor ki, hikaye anlatıcılığını bu oyuncağın gölgesinde bırakmaktan çekinmiyor.

Filmi keyifle izledim. Evet, yalan yok. Cameron’ın kurduğu felsefeyi, doğa ile kurulan o mistik bağı, aidiyet ve kolektif bilinç gibi meseleleri seviyorum ama filmdeki her şey artık fazlasıyla, hatta rahatsız edici derecede tanıdık. Senaryo matematiği; kutsal metin referansları, dışlanma ve kabul görme anlatısı, “aile olmak” ve “ulus inşası” gibi temalarla dolu ancak bu sefer altı o kadar kalın çizilmiş, mesajlar o kadar kör göze parmak sokulmuş ki, hikaye derinlikten ziyade didaktik bir kamu spotuna dönüşmüş. Sanki karşımızda yetişkin bir bilim kurgu değil de, 13 yaşındaki bir seyircinin arada mısır yerken rahatça anlayacağı, zihni yormayan, basitleştirilmiş bir fabl var.

James Cameron’ın sineması teknik anlamda yine zirvede, görsel dünyası kusursuz ancak bu kusursuzluk bir noktada yabancılaşma yaratıyor. Bazen kendimi bir filmden ziyade, ultra yüksek bütçeli, bitmek bilmeyen bir oyun sinematiği izler gibi hissettim. Yanlış anlaşılmasın, oyun sinematiklerini severim, Diablo serisinin sinematiklerine özel bir ilgim vardır, o kısa videolarda bile bazen sağlam bir dramatik yapı, karanlık bir ruh yakalarsınız. Bu deneyim beni daha çok Amiga zamanlarında demo gruplarının yaptığı sınırları zorlayan işlere götürdü. Onları da büyük bir ilgiyle takip ederdim ama amaçları hikaye anlatmak değil, donanımın sınırlarını göstermekti. “Avatar: Ateş ve Kül” de tam olarak bu hissi veriyor: Muazzam bir teknoloji demosu.

Filmde barışsever yaratıkların şiddete başvurması için son derece zayıf nedenler bulunmuş, üstelik bu şiddeti uygulamaya fazlasıyla muktedirler. O huzur dolu, devasa Tulkunlar bile katliama katılıyor. Jake, Cameron’ın gökyüzü, deniz ve karada geçen savaşı için bir kez daha alev alev yanan kırmızı banshee’sine biniyor. Bu hem insanlar hem de Pandoranlar için büyük bir katliam! İşin ilginç yanı, izleyici de bundan zevk alabiliyor çünkü Jake ve arkadaşları önce diyalogla direniyor, sonra da eyleme geçiyorlar. Bu “önce konuş, sonra yok et” formülü. Her şey çok Amerikalı!

Finale yaklaşırken, bu filmde hani şu Yüzüklerin Efendisi’nde sorulan hayran sorusuna (Neden kartallara binip gitmediler) yol açacak bir fikir var. Sürprizbozan (spoiler) vermemek adına detaya girmeyeceğim ama insan filmin belli noktalarında şu soruyu sormadan edemiyor: “Madem bu yapılabiliyordu, o zaman bunca dram niye yaşandı?” Bu, sadece bu filmi değil, serinin kendi geçmişini de anlamsızlaştıran talihsiz bir tercih. Finalin yine ucu açık. Çizgi roman mantığı devrede: Kötüler yeniliyor ama asla ölmüyor. Çünkü geri gelmeleri gerekiyor!

Yazdıklarım sizi soğutmasın, Avatar’ı bulabildiğiniz en parlak ve en büyük perdede izleyin. Kadıköy kalabalığından üç saatliğine de olsa Pandora’ya ışınlanmak harika bir deneyimdi ama salondan çıkarken kendime sordum: Bu filmden sonra dördüncüyü de aynı heyecanla bekliyor muyum? Dürüst olayım: Hayır. Olmasa da olur. Hatta belki olmaması, bu efsanenin daha fazla sulandırılmaması adına daha iyi olur. Pandora’da dolaşmak keyifli ama bir noktadan sonra görsel ihtişam bile hikâyenin yerini dolduramıyor.

Predator: Badlands – Yautja’nın Gözyaşları!

Murat Tolga Şen — Thu, 06 Nov 2025 06:52:11 +0000

Çocukluğumda korkuyla seyrettiğim film canavarlarının kahramana dönmesine alıştım. Terminator’dan King Kong’a kadar herkesin içinden bir “iyi adam” çıkarmaya yeltendiler.

Terminator filmleri bu konuda efsanedir ama sonuçta Terminator bir makineydi, onu bir market kasiyeri olarak bile programlayabilirsiniz! Başkalaşmaya gayet müsait, King Kong’un da melankolik bir kafası var ama Godzilla’yı da yıkıcı ve kurtarıcı olarak iki karakterde görmek kafa karıştırıyor. Yine de hiçbiri bu Predator filminin eline su dökemez! Predator gibisini evcilleştirmeye kalkmak bence sinemanın vahşilik hakkına ihanet!

Yeni film Predator: Badlands, bana göre tüm serinin “en Disneyleşmiş” halkası. Artık avcı değil, neredeyse terapiye gitmesi gereken bir Predator izliyoruz. Filmdeki yaratığımız Dek, yoldaş olarak bir Weyland-Yutani sentetiği olan Thia’yla (Elle Fanning) tanışıyor ve yol boyunca Before Sunrise tarzı diyaloglar kuruyorlar. Hani az kalsın Viyana’da tramvaya binip sabaha kadar aşkı tartışacaklar!

Filmin temposu yüksek, efektler göz dolduruyor ama duygu dünyası adeta Wall-E’den kalma. Duygusal bir derinlik değil bu; Disney’in klasik “canavar da sevilmek ister” numarası. Tam “bir köpek çıksa da sahneyi kurtarsa” diyorsunuz, hop! bir köpek (uzaylı versiyonu) çıkıyor gerçekten. Sadece sevilmek isteyen tatlı bir yaratık… Bundan sonrası “çayırlarda el ele gezen Yautjalar”a kadar gider, şaşırmam.

Bugün benim doğum günüm. Predator filmlerine düşkün biriyim ve ilk filmi sinemada izlemiş olmakla övünecek kadar da yaşlıyım. Yazdığım gibi; Bu işin buralara geleceğini asla tahmin edemezdim. 2022’deki Prey hepimize umut vermişti. Dan Trachtenberg o filmde Predator’ü ilkel, kabus gibi bir doğa gücü olarak yeniden tanımlamıştı. Bu kezse hikâye, iki Predator kardeşin aralarındaki düello üzerinden yola çıkıyor ama sonra iş “aile sorunları” ve “kendini keşfetme yolculuğu”na dönüyor. Yautja ergenliği diye bir şey çıktı, hayırlı olsun!

Weyland-Yutani’nin işin içinde olması iyi bir gönderme ama stüdyonun PG-13 sınırına takılmamak için insan yerine robotları lime lime etmesi trajikomik. Kan değil, motor yağı akıyor; ölüm sahneleri bile steril. Disney, Predator’ün vahşetini bile hijyenik hale getirmiş.

Tüm bunlara rağmen film sıkmıyor. Devasa bir lunapark gezisi gibi: her köşede başka bir efekt, her sahnede başka bir nostalji kırıntısı ama o eski korku, ormanda kalp atışını duyduğun o sessizlik, artık yok. Onun yerinde bir “genç yetişkin bilimkurgu” duruyor. Predator artık avcı değil, kendini bulmaya çalışan uzaylı bir influencer.

Disney, korku sinemasının damarına çocuk filmi şırıngalıyor. Bunu “daha geniş kitlelere ulaşmak” diye pazarlıyorlar ama sonuçta türün kökünü kurutuyorlar. Yautja’nın ruhu kayıp. Onu ilk kez 1987’de sinemada izlediğimde, tüylerim diken diken olmuştu.

Demem o ki, aklınızı-mantığınızı fuayedeki askıya asıp girerseniz eğlendirici bir film, sinemada izlenmeyi hakeden bir görsellik barındırıyor. Herhangi bir filmdeki CGI efektler artık beni etkilemediği için çok kafasına giremedim ama sinemada izlemek şart! Televizyona sığmaz, eksik kalır. Şimdiye kadar gördüğünüz tüm bilim kurgu korku-aksiyon filmlerindeki klişeleri bir kez daha izlemek isterseniz buyrun. Ben çok sevemedim, Predator’ün bendeki karşılığı bu değil.

MTŞ

Kesik Başla Tenis Oynayan Robocop ve Ghatothkachudu (1995)

Murat Kirisci — Fri, 20 Sep 2024 16:28:40 +0000

Yazının saçma sapan başlığı yalnızca yarım dakika süren bir sahneyi ifade etmekle birlikte büyük bütçeli bir efsane uyarlamasından zaman zaman B-filme, oradan alfabenin geri kalan harflerine doğru yönelen fantastik bir yapımı ifade etmek için gayet uygun. 1995 yılında Hindistan’da gişeyi sallamış filmlerden biri olan Ghatothkachudu, çok sevilen türler çorbası, en tutan şeyler karması, içinde moda olan ne varsa olsun bulamacı bir Hint Telugu filmi diye de anılabilir.

Gatotkaça, en eski Hint epiklerinden biri olan Mahabharata’daki bir karakterin adı. Yarı insan yarı şeytan olan Gatotkaça, tamamen kel olduğu için bu ismi almış. Adı Tencere ya da Çaydanlık Kafa olarak çevrilebilir. Yalnız bu Çaydanlık Kafa filmde tam tersine gür ve uzun saçlarıyla yer alıyor.

Sezar Öldü Yaşasın Yeni Sezar – Maymunlar Cehennemi: Yeni Krallık (2024)

Murat Tolga Şen — Wed, 22 May 2024 06:28:04 +0000

Maymunlar Cehennemi: Yeni Krallık filminin basın gösteriminden çıktığımda, artık bu serinin sonsuza dek süreceğine emin oldum!

1968 yapımı kült klasik filmi izleyip finaline çarpıldığımda çocuktum, şimdi 50 yaşındayım ve hala dünyaya maymunların hükmedeceği fikrini sinemalaştıran bu filmleri bayılarak izliyorum! Hoş, buna hiçbir itirazım yok. Tim Burton’ın elinden çıkan Maymunlar Gezegeni (Planet of the Apes) filmine ben de yüz vermiyorum, hele finalinden nefret ederim. O filmde övdüğüm tek şey Rick Baker’ın olağanüstü makyaj çalışmasıydı ama yeni seri Maymunlar Cehennemi, 2011’deki ilk filmden bu yana olabilecek en iyi görsel efekt kalitesini sunarken, düzgün bir hikaye anlatmaktan da vazgeçmiyor. Üstelik bu fikir filmler boyunca genişlemeye müsait.

Maymunlar Cehennemi: Yeni Krallık, yeni bir döngünün giriş bölümü olarak bundan sonra gelecek filmlerin yol haritasını çiziyor. İnsanlar ve maymunlar tarafındaki liderleri ve kışkırtıcıları belirliyor. Film, ilkel kabilelerin erginliğe geçiş ritüellerini andırır şekilde bir bağ kurma törenine hazırlanan Kartal klanının üç genç üyesi Noa (Owen Teague), Soona (Lydia Peckham) ve Anaya’yı (Travis Jeffery) seyirciye tanıtarak açılıyor. Tören gerçekleşmeden önce köy, farklı maymun klanlarını zorbalıkla tek bir krallıkta birleştirmek ve mutlak otorite olmak isteyen bir savaş lordu olan Proximus Caesar’ın (Kevin Durand) ordusu tarafından işgal edilir. Noa yakalanmaktan kurtulur ve kabilesinden hayatta kalanları kurtarmak için ümitsiz bir yolculuğa çıkar. Babasının intikamını almak da maceradaki ikincil motivasyonu oluyor. Bu yolculukta ona iki beklenmedik yol arkadaşı katılıyor: Sezar’ın gerçek prensiplerini takip eden bilge bir orangutan olan Raka (Peter Macon) ve türünün çoğundan daha zeki ve becerikli olan genç, ve çok şaşırtıcı bir biçimde konuşan bir insan dişisi olan Mae (Freya Allan)…

Yeni Krallık, bir kez daha serinin kalite damgası haline gelen birinci sınıf bir özel efekt çalışması içeriyor. 2011 yılında çekilen ilk filmde Andy Serkis’in insanüstü çabasıyla anlam kazanan hareket modelleme tekniğinin üzerine koyarak giden serinin son filmi bu anlamda en iyisi. Artık CGI karakterler yerine oyunculuk akademisi bitirmiş maymunları izlediğimizi düşünmeye başlıyorum. Yakın planlarda ustaca verilen mimikler, her duygudaki nüansların verilişi hayranlık uyandırıyor.

History Channel yapımı Bizden Sonraki Dünya’ya (Life After People) benzer, doğanın, binlerce yıllık insan medeniyetinin kalıntılarını yutuşunu gösteren post apokaliptik tasvir etkileyici. Filmin yönetmeni Wes Ball’ın bu görselliği Labirent (Maze Runner) filmlerinden buraya taşıdığını düşünebilirsiniz ancak asıl ilham yine kendisinin çektiği şahane bir kısa film olan Ruin’den geliyor.

İşte bu ortamda maymunların ve insanların yeniden hüküm sürebilmek için giriştikleri savaş ya da kurdukları zoraki müttefiklikler sonraki filmlerin konusunu oluşturacak. Yeni Krallık bir çatı oluşturabilmek için yola çıkarken kendi hikâye bütünlüğüne de sahip olmayı başaran bir film. Maymunlar Cehennemi takipçileri zaten bayılacaktır ancak her yaştan bilim kurgu meraklıları da ıskalamasın. İyi seyirler!

Murat Tolga Şen

Ortalığı Yine Batırıyorlar – Godzilla x Kong: The New Empire (2024)

Murat Tolga Şen — Thu, 11 Apr 2024 14:49:46 +0000

Bu aralar hepinizin beklediği bir Godzilla filmi olduğunu biliyorum. Oscar jürisinin bile takdirini kazanan Godzilla Minus One’dan söz ediyorum. Godzilla (1954) ve Godzilla Raids Again (1955) filmlerini ata kabul eden Godzilla Minus One’ın limitli bir bütçesi var ancak yaratıcılık tavanda. Takashi Yamazaki ve ekibi adanarak, insan manzaraları da içeren hikayesi ile ortaya nefis bir film çıkarıyor. Film ülkemizde henüz gösterilmedi ve muhtemelen izleyeceğimiz yer sinema salonu olmayacak.

Japon Godzillasını beklerken karşımıza bir Hollywood düeti çıkıyor. Legendary Pictures’ın filmlerle genişleterek milyonlarca oyuncak satma projesi olan MonsterVerse aleminin iki baş canavarı, King Kong (bu seride kendisine sadece Kong diyoruz) ve Godzilla bir kez daha karşı karşıya, daha doğrusu yan yana geliyor. Bu filmde ilk fark ettiğim şey, her filmde boyut olarak büyüyen titanlar daha da gürbüzleşmiş.

Serinin Buzu Çözülemiyor – Ghostbusters: Frozen Empire (2024)

Murat Tolga Şen — Fri, 05 Apr 2024 07:17:37 +0000

80’ler korku komedileri, seyirciyi eğlendirmek için kırk takla atarken korkunç olmayı da ihmal etmeyen yapımlardı. Hâlâ grup eğlencelerinde favori izlek olmalarının temel sebebi bu olsa gerek. Fright Night, The Lost Boys, House, Gremlins ve elbette o günlerin hatırına ısrarla diriltilmeye çalışılan Ghostbusters / Hayalet Avcıları serisi!

Yapımcıların Hayalet Avcıları meselesinde neden bu kadar ısrarcı olduğunu anlamak mümkün. Bu seri, bir film fikrinden ibaret değil; oyuncaklar, tişörtler, şapkalar ve bambaşka yan ürünleriyle adeta bir fabrika ancak bu fabrikanın bir Jurassic Park/World örneğindeki kadar iyi çalıştığı söylenemez. O yüzden de birileri “Ghostbusters” dediğinde hala herkesin aklına ilk iki filmdeki şeyler geliyor. Hatta herkesin unutmak istediği bir “kadın hayalet avcıları” hikayesi bile var. 2021 yapımı Ghostbusters: Afterlife filminden üç yıl sonra onun doğrudan devamı sayılabilecek Hayalet Avcıları: Ürperti’deki (Ghostbusters: Frozen Empire) çaresizlik de burada başlıyor; orijinal filmlerdeki karakterleri ve fikirileri yeni bir filme yığmak. Nostalji avcıları için kaçmaz bir parti ortamı olduğunu düşünebilirsiniz ancak pek de öyle değil.

Kötülük Asla Yok Olmaz: El Conde / Kont (2023)

Alper Turgut — Wed, 04 Oct 2023 12:50:23 +0000

Dijital platformlardaki esas ve kıymetli maden, ekseriyetle genel izleyici seçimleri dışındadır, yani çok seyredilen filmler ve diziler haricinde arayıp bulmak gerekir. Netflix’te de popüler işlerin gölgesinde saklanan gizli madenler mevcut. Misal geçmişle yüzleşme filmi El Conde / Kont, kesinlikle bunlardan biri. Azılı bir diktatörü vampire çeviren, pek meşhur “Demir Leydi”yi de onun annesine dönüştüren bu güzelim politik taşlama, televizyon kanallarından çoktan umudumuzu kestik, bari platform içerikleri bu ve benzeri işlerle dolup taşsa dedirtiyor, kendi adıma.

Kült Filmler Zamanı: The Keep / Kan Çanağı (1983)

Ertan Tunc — Tue, 18 Jan 2022 11:53:24 +0000

Bazı filmler ciddi bir kısmı çeşitli nedenlerle hunharca kesilmiş ya da bir şekilde tamamlanmasına hiç izin verilmemiş olmasına rağmen bile elde kalan versiyon karanlık bir gecedeki ay gibi parlar; Orson Welles’in The Magnificent Ambersons’ı ya da Andrzej Zulawski’nin On the Silver Globe’u gibi… Bu hafta Kült Filmler Zamanı adlı yazı dizimiz kapsamında ele alacağımız Michael Mann’ın yönettiği The Keep (Kan Çanağı, 1983) filmini de bu listeye eklemek mümkün.

Evet, acayip kurgu hataları var, öykü akışında sayısız soru işareti doğuran ağır hasarlar var, büyük katliam da dahil olmak üzere çoğu ölümü ekranda göremiyoruz, birçok şey yerine tam oturmuyor ama The Keep, küçücük anlarda bile insanı kendine hayran bırakmayı başarıyor. Başka türlü bir film bu, bir rüya, hatta karanlık bir masal. İmgeleriyle, “başkötüsü”yle (main villain), Nazileriyle, Yahudi profesörü ve müzikleriyle akılda kalıcı, benzersiz bir atmosfer filmi…

Michael Mann’ın The Keep’ini ilk kez seyrettiğimde daha çok aklımda yer eden Tangerine Dreams’in olağanüstü müzikleri ile Kale’nin (Keep) ve Molasar’ın tasarımı olmuştu. Aslında orijinal versiyonun mevcut/izlediğim versiyondan daha uzun olduğunu okumuştum ama sonuçta önümüzde bir sanat eseri varsa ona göre değerlendirme yaparız. Filmi beğenmiştim ama öyle şaheser muamelesi de çekmemiştim yani. Derken ilk seyredişimden yıllar sonra filmin kayıp görüntüleri ve alternatif sahneleri bir bir ortaya çıkmaya başladı. Bu da bende filme karşı büyük bir merak uyandırdı. Aslında orijinal versiyonun Michael Mann onaylı son kurgusunun birçok kaynağa göre 210 dakika, yani 3,5 saat olduğunu öğrendik (daha önce 2 saat 50 dakika olduğu bilgisi yaygındı), izlediğimiz versiyon ise sadece 95 dakikaydı, yani yaklaşık 2 saatlik görüntü kayıptı. O kadar çok sahne bir şekilde eksiltilmişti ki Michael Mann filmi reddediyordu, benim filmim bu garabet değil diye. Filmin özel efektlerini hazırlayan süpervizörün (Wally Veevers) post-prodüksiyon sırasındaki zamansız ölümüyle (ve neyi nasıl yapmayı planlandığına dair hiçbir belge, bilgi, ipucu bırakmadan) birçok sahnenin ham görüntüsünün ana kurguya girmesi güçleştiği ve bu nedenle bazı cinayetler ile finaldeki katliamın ekran dışında (off-screen) gerçekleştiği rivayet ediliyordu. Mazeret ne olursa olsun, bu 2 saatlik kayıp görüntünün yol açtığı kurgu sorunlarına rağmen film gözümde günden güne büyüdü ve kayıp sahneler ne olabilir acaba diye düşünerek uyarlandığı romanı okumaya karar verdim.

Ghostbusters: Afterlife (2021): Dededen Toruna…

Murat Tolga Şen — Fri, 14 Jan 2022 11:24:29 +0000

Hollywood hiç 80’lerdeki kadar eğlenceli olmadı! Yetenekli yönetmenlerin, büyük stüdyo bütçesi ile yıldız oyuncu kadroları kurdular. Sektörde seyircinin neye güleceğini bilen yetenekli senaristler vardı ve görsel efekt teknolojileri devrimci bir yola girmişti. Bu işbirlikleri ortaya pek çok klasik çıkardı. Ghostbusters (Hayalet Avcıları) da bu filmlerden biri.

Kafası gidik birkaç parapsikoloji uzmanının temizlik servisi kurar gibi kurup New York’taki hayaletleri avladıkları ilk film gişede müthiş bir başarı kazandı ve haliyle devamı geldi ancak ilk o kadar eğlenceliydi ki devam filmi sönük kaldı ve bu film efsanesi 2016’daki kadınlardan kurulu Hayalet Avcıları macerasına kadar tozlandı. Birkaç liberal eleştirmen dışında hiç kimse 2016’daki filmi hatırlamak istemiyor. Mesele, ekibin yükselen Me Too akımlarıyla kadınlardan oluşturulması değildi. Film gerçekten kötüydü!

2021’de Hayalet Avcıları geri dönüyor ama bu kez karşımızda şehri hayaletlerden temizlemek için şirket kuran deli parapsikolojistler yok. Biraz daha zoraki kahramanlıklar söz konusu ve avcıların yaşı hayli küçülmüş. Seriyi Z kuşağı seyircisi ile buluşturmak için iyi bir yöntem denenebilir. Zirvede Tom Cruise, Keanu Reeves, Dwayne Johnson gibi yaşı başı almış isimler olsa da aksiyon sinemasında giderek daha genç kahramanlara rastlıyoruz ama sanki karakterler biraz fazla küçülmüşler.

Efsanenin yaratıcısı olan Ivan Reitman’ın oğlu Jason Reitman’ın da bu konuda kafası karışık gibi. Hem ilk filmin senaryosunu tekrarlamaya çalışmış ve o filmdeki ikonları bu filme taşımış hem de daha önce hiç Hayalet Avcıları filmi izlememiş bir nesle yeni bir şeyler vermek istemiş. İnsanlar 80’lerde New York’un hayaletler tarafından istila edildiğini ve bir gurup deli-dahi tarafından kurtarıldığını çoktan unutmuşlar. Aslında sadece Hayalet Avcıları değil 80’lerdeki pek çok şey gömülmüş gibi. Z kuşağı yaşadığı dönemden gerisiyle ilgilenmiyor. Sınıfta çocuklara VHS kasetten Cujo izleten öğretmen bu sitemin işaretleyicisi ama o kuşağın bizi kurtaracağına dair epey bir ümidi var oğul Reitman’ın. Fakat filmi yazan sinemacılar Z kuşağını pek tanımıyor olsa gerek yoksa garajdaki külüstür arabayı tamir eden bir Z karakter yazmazlardı.

Hayalet Avcıları: Öteki Dünya, babadan oğula bir saygı gösterisi olarak izlenebilir. Filmi çocukken izleyip bağlananlar için finalde oldukça duygulu anlar da var ama Jason Reitman’ın atladığı büyük bir şey var. Orijinal macerada olan bir sürü şey burada da var; Sümerlerin şeytan tanrsı Gozerianlı Gozer, onun cehennem köpekleri, kapı bekçisi Zuul ve Anahtarcı Vinz Clortho ve hatta devasa boyutlarda olmasa bile ortalığı karıştırmayı başarabilen Mr. Stay-Puft (Marshmallow adam). Peki, niye bu film komik değil!

Hayalet Avcıları: Öteki Dünya, bazı anlarda seyirciyi güldürecek malzemeye sahip ancak filmin geneli sıkıcı sayılır. Bunun bir sebebi de, Ivan Reitman’ın, Ertem Eğilmez’in topladığı efsane Arzu Film kadrosu gibi bir kadro toplaması ve onların uyumlu ama rekabetçi oyunculuklarla senaryoyu iyice köpürtmüş olmaları.

Bu kez öyle bir durum yok. Bill Murray’ı, Dan Aykroyd’u, Harol Ramis’i, Rick Moranis’i geçtim bir Sigourney Weaver bile yok. Egon’un kızını oynayan Carrie Con’un karizması yetmiyor. Gozer’ın etkisine girdiğindeki histerik halinde bile Sigourney’in seksapelitesinin kırıntısı yok.

Filmin kadrodaki tek artısı Egon’un, ona şaşırtıcı bir şekilde benzeyen torununu oynayan Mckenna Grace… Bütün filmi sürükleyen karakter o. Destekleyici ağabey, tuhaf kanka karakterleri yine onu öne çıkarmak için yazılmış gibi. Biraz da bu yüzden, Stranger Things yıldızı Finn Wolfhard’ın hikayesi çalışmıyor. Yaşadığı flört havada kalıyor vs. Aslına bakarsanız sıkıcı giriş ve gelişme bölümlerinde finale hizmet etmeyen bir sürü dakika var ve bunlar filmin finalde sunacağı dehşet sekansını zayıflatıyor. Gozer bu kez asla tehdit değil. Bir moda defilesinde yolunu şaşırıp Amerikan kırsalına düşmüş gibi takılıyor.

Uzun lafın kısası; Hayalet Avcıları, tıpkı Tosun Paşa gibi bir kadro filmi ve o kadro ile bile yeniden çekilemeyecek, eğlencesi tekrarlanamayacak bir iş. 2021 yılı macerasının verdiği en yoğun his bu, yine de eski dostlarla ve onların torunlarıyla tekrar karşılaşmak keyifliydi. Babadan oğula sinemacılık, dededen toruna hayalet avcılığı… New York’ta geçen maceranın Amerikan kırsalına taşınması nasıl olur diye merak ederseniz… Aslında, çok bir şey beklemeden izlerseniz daha çok seversiniz.

Eternals (2021): İnsanlık Bunun Neresinde?

Murat Tolga Şen — Mon, 08 Nov 2021 09:07:34 +0000

Eternals, Marvel sinematik evrenini takip edenler için yeni kahramanlarla tanışma fırsatı ama bu çok hoş bir tanışma partisi olmayabilir!

Çizgi romanları severim, çizgi roman okumanın yasaklanmadığı şanslı evlerden birinde büyüdüm ancak çizgi romanların, özellikle de Marvel neşriyatının beyaz perde uyarlamalarına ise mesafeliyim. Çizgi roman uyarlamalarının yolu yol değil. Bundan 25 yıl önce Alex Proyas taş gibi The Crow çekebiliyorken şimdilerde bu filmler bir lunapark eğlencesinden ötesi değil. Daha fazla bilet satabilmek için püre kıvamına getirilen bu hikayelerden pek etkilenmiyorum. İtiraf edeyim; Avengers’ın son filminin ikinci yarısını izlemedim!

Yüzlerce sayıda hikayesi dallanıp budaklanan tekinsiz karakterler, varoluş sorgusuyla dolu metinler, karanlık, şiddet ve acı yüklü bir evren. Bunların hiçbirine filmlerde rastlamıyorum. Bazı süper güçlü insanlar sürekli espri yaparak dünyayı (ve evreni) süper kötülerden koruyorlar. Her seferinde aynı hikâye… Galaksinin Koruyucuları serisini ve bu serinin kahramanlarının diğer Marvel filmlerinde göründüğü sekansları alıp gerisini bırakmak istiyorum.

Z Kuşağının Aksiyonu: The Old Guard (2020)

Murat Tolga Şen — Thu, 23 Jul 2020 08:24:19 +0000

Charlize Theron, Mad Max Fury Road ile kendisini bir aksiyon yıldızı olarak ispatlayalı çok oldu. Sonrasında da Hızlı ve Öfkeli serisinin yeni filmlerinde ve tek başına bir aksiyon filmini sırtlayabileceğini -neredeyse- ispatladığı Atomic Blonde’de izledik. Şimdi de karşımıza Netflix’in yayınladığı bir çizgi roman uyarlaması olan The Old Guard ile çıktı. ABD’de oldukça olumlu eleştiriler alan film için ben aynı şeyleri düşünmüyorum.

Testosteron bombası aksiyon filmlerinin modasının geçtiği düşünülebilir, belki de öyle… Beyaz perdede kas yığını maço kahramanları giderek daha az görüyoruz ama işler yolunda değil sanmayın. Aksiyon sineması da kendini değiştiriyor, geliştiriyor ve zamanın gereğini yapıyor. Artık kadınlar kurtarılmayı bekleyen kurban karakterler değil belayı defeden ve dünyayı kurtaran amansız savaşçılar…

Çizgi romandan Netflix’e…

The Old Guard, 2017 yılında yayınlanmış, 5 sayıdan oluşan bir çizgi roman dizisi. Elimizde biri kadın, geri kalanı erkek olan 4 ölümsüz var. Yüzyıllar boyunca savaşlarda ölüp ölüp dirilmişler. Bu biraz Highlander’ı anımsatmıyor değil ama bizim ölümsüzler çetesinin başındaki kişi yani Andy (Charlize Theron) çok ama çok yaşlı. Filmde yaşını söylemiyor, çizgi romanın son sayısında bunu adeta haykırıyor. Merak edenler için yazayım; tam 6732 yaşında!

Neredeyse hepimizin sürekli dijital bir iz bırakmasına yol açan aygıtlar olmadan önce bu ölümsüzlerin işi kolaymış. İşlerini bitirip ortadan kayboluyorlarmış ama ortalık cep telefonundan, güvenlik kamerasından geçilmezken ortadan kaybolmak epey zor. Filmdeki Andy’nin teknoloji ile bir sorunu yokmuş gibi görünüyor ama çizgi romanda kendisi bu konuda ATM önünde ne yapacağını bilmeden bekleyen bir yaşlıdan farklı değil. Bu dört kişilik ekibin aslında iki üyesi daha var. Biri Noriko, Andy ile aralarında güçlü bir bağ var ve Andy’den daha iyi bir savaşçı olduğu bile söylenebilir. Çizgi romandaki iki sayfada bu hayranlığı açıkça görüyoruz. Noriko yaşadığı hayattan sıkılmış olacak ki okyanusun ortasındayken kendisini denize atıyor ve bir daha onu gören olmuyor. Çizgi romandaki Noriko filmde Quynh olmuş, hikayesi de değiştirilmiş ki bence filmin doğru yaptığı tek şey bu karaktere yazılan yeni hikaye… Bir devam filmi ya da dizi projesi düşünülüyor olmalı.

Kült Filmler Zamanı: Tetsuo – The Iron Man (1989)

Ertan Tunc — Sun, 21 Jun 2020 16:28:35 +0000

Sene 1997. Takashi Miike Full Metal Yakuza’yı (Full Metal gokudô, 1997) çekmektedir. Daha önceden ayarladıkları bir çekim mekânını kullanamayacaklarını öğrendiğinde dünyası başına yıkılır. Fakir bir yönetmendir, bütçesi çok kısıtlıdır, çekimin bir gün gecikmesinin öngörülemeyen sonuçları olacağını çokça tecrübe ettiğinden derhal uygun bir mekân arayışına girerler. İyi haber almaları uzun sürmez. Shinya/Shin’ya Tsukamoto’nun Bullet Ballet’ı (1998) çekmekte olduğu mekân Miike’nin çekimleri için şeklen çok uygundur. Daha önce erkek kardeşinin düğününe gittiği Tsukamoto’yu hayatında sadece bir kez görmüştür. “Bay Tsukamoto, çok sıkıştım. Lütfen çekim mekânınızın küçük bir köşesini kullanmama izin verin.” der telefonda, Tsukamoto da “Memnuniyetle.” diye cevap verir.

Çekim günü sabah erkenden mekâna varır Miike. Hemen Tsukamoto’ya şahsen teşekkür etmek ister, Tsukamoto çekimlere çoktan başlamıştır. Işıkla ilgili talimatlar yağdırırken, hiddetten gözlerinden âdeta alevler fışkırmaktadır. Ortam inanılmaz gergindir. Yerde bir aktör vardır, kafasında bol miktarda sahte kanla çekimi beklemektedir. Tsukamoto çekimden memnun değil gibidir, senaryoyu tekrar kontrol eder. Derken dönüp Takashi Miike’ye korkutucu gözlerle bakar. Onda bir delinin gözleri vardır. Miike kalakalır, konuşamaz. Kendisine verilen yere gider ve kafayı bile kaldırmadan çekimlerini tamamlar. O gözleri tekrar görmek istemez, bugün heyheyleri üstünde herhalde diye düşünür. Üstelik sabahın köründe. Miike o sıralar günde aşağı yukarı 80 plan çeken bir yönetmendir, ortalaması o civardadır, bütçe kısıtı yüzünden film çekimleri genelde bir hafta, on gün kadar sürer. Çekimler bitince ayrılmadan önce Tsukamoto’ya teşekkür etmek için yanına gider, hâlâ gözü dönmüş hâlde olamaz diye düşünür. Sonuçta akşam olmuştur. Tsukamoto’nun gözleri aynı hâldedir. Vahşi ve delici. Ne çekiyorlar diye bakar. Aynı aktör aynı şekilde yerdedir. Kafasından aşağı boca edilmiş onca kanla, yönetmenin talimatlarını beklemektedir. Miike kamera lensinin açısından Tsukamoto’nun sabahtan beri aynı planı çektiğini fark eder ve detaycılığı karşısında dehşete kapılır. “Asla bu adamdan iyi olamayacağım.” diye düşünür.

Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019)

Murat Tolga Şen — Tue, 14 Jan 2020 10:38:52 +0000

1977 yılında A New Hope ile başlayan Skywalker mitolojisi, 42 yıl sonra gösterime giren The Rise of Skywalker ile tamamlanıyor. Filmi, “Amerikalı seyirci ikiye bölünmüş” laflarına “neyle, ışın kılıcıyla mı” diye berbat espriler yapacak kadar bağrıma basmaya hazır bir şekilde, basın gösteriminde izledim. Beklediğime de değdi. Star Wars: Rise of Skywalker, taş gibi bir film olmuş. 140 dakikalık şahane bir kaçış bileti!

Kült Filmler Zamanı: The Hourglass Sanatorium (1973)

Ertan Tunc — Fri, 12 Jul 2019 20:50:49 +0000

Polonyalı Yahudi yazar Bruno Schulz’un ikinci öykü kitabı Sanatorium Under the Sign of the Hourglass’ı (Sanatorium pod Klepsydra) olabilecek en kötü ya da belki en mükemmel ortamda okumak durumunda kaldım: Bir hastane koridorunda, bir bekleme odasında ve Acil’de. Üç ayrı hastanede uzunca süreler hastamızı beklerken sayfalar su gibi aktı. Okurla ilk kez 1937 yılında buluşan kitapla ilgili ilk izlenimim; yazıldığı dönemi de hesaba katarak, Franz Kafka, Marcel Proust ve Henri Bergson etkisinde şekillenmiş olduğuydu. Yazarı araştırınca, bilhassa Bergson, Kafka ve Thomas Mann etkisinin başka araştırmacılar tarafından da dile getirildiğini gördüm. Maalesef Schulz’un ömrü, üzerinde çalıştığı ilk romanı The Messiah’ı (Mesih) bitirmeye yetmedi, 1942 yılında işgalci bir Nazi subayı tarafından sokak ortasında vurulup öldürüldüğünde 50 yaşındaydı.

Bugün Kült Filmler Zamanı kapsamında ele alacağımız film; Wojciech J. Has’ın Sanatorium Under the Sign of the Hourglass’tan uyarladığı -bizde Kum Saati Sanatoryumu adıyla gösterilen- The Hourglass Sanatorium (Sanatorium pod Klepsydra, 1973). Bu şahane filmi ilk kez birkaç yıl önce seyretmiştim, nihayet uyarlandığı kitabı okuyunca geçen hafta 124 dakikalık versiyonunu sahne sahne analiz etmek için bir kez daha seyrettim, bir kez daha büyülendim ve hatta filme olan hayranlığım katlandı çünkü Wojciech J. Has’ın filmi tam bir uyarlama şahikası. Ama öyle böyle değil. Has; çeşitli eksiltmelerle kitabın derinliğini katlamakla kalmıyor, ustaca hamlelerle ona başka boyutlar da ilave etmeyi başarıyor. Bu filmi o kadar çok beğendim ki, filmle ilgili iki ayrı yazı yazacağım. İlki bu genel değerlendirme olacak. Diğerinde ise kitapla filmi derinlemesine kıyaslayan bir inceleme yazıp, zaman mefhumuyla, Yahudi tarihiyle ve Hasidizm’le (bir tür Yahudi aydınlanma hareketi) kurduğu ilişkiyi irdelemeye çalışacağım. Hadi başlayalım…

Örümcek Avrupa Tatilinde: Spider-Man: Far from Home (2019)

Murat Tolga Şen — Thu, 11 Jul 2019 13:15:44 +0000

Çizgi roman okuyarak büyüdüm, en sevdiğim kahramanlar ise Conan, Kull ve Örümcek Adam’dı. Şimdilerde MCU (Marvel Cinematic Universe) sağ olsun kahramanların hepsi birer komedyene dönüştü (bu işin zirvesi Thor: Ragnarok) ama çocukluğumun süper kahraman maceralarından çok iyi hatırlıyorum, düşmanlarıyla savaşırken bile mizah yapabilmek Örümceğin vazifesiydi. O, diğer süper ahlaklı adanmış kahramanlara benzemiyordu. Gençti ve bedenindeki hormonlar yüzünden aklı karışıktı, beş parasızdı ve halasının evinden başka sığınacak yeri yoktu ama doğruyu aramaktan ve bu uğurda savaşmaktan hiç vazgeçmedi.

Çocukluğumdan bu yana Örümcek Adam’ın beyaz perde macerasını ilgiyle izliyorum. Bir TV dizisinin iki bölümünün birleştirilmesiyle ortaya çıkan düşük bütçeli Örümcek Adam Dragon’a Karşı, sinemada izlediğim ilk maceraydı. Fırlattığı ağlarla gökdelenlerin arasında süzülen, duvarlara yapışan-yürüyen bu kahraman gerçekten inanılmazdı ama günümüzün görsel efekt teknolojileri devreye girince olay bambaşka bir yere gitti.

Tom Holland’ı, Kaptan Amerika: Kahramanların Savaşı’nda ilk kez kostümü giyerken gördüğümde ısınamadığımı ve ¨kim bu kılkuyruk¨ dediğimi hatırlıyorum ancak zaman içinde fikrimi değiştirmeyi başardı. Bir şekilde çizgi romandaki o şaşkın Peter Parker’ı, en iyi canlandıran o! Lassie filmlerinin isimlendirmesine benzeyen isimlerine rağmen yeni Örümcek Adam maceralarını seviyorum. Neredeyse tüm karakterleri çizgi romandakinden farklı kurgulamalarına rağmen hem de. Zendaya’nın oynadığı gibi bir MJ geçmişte hiç var olmadı!

Bu filmin baş kötüsü olan Mysterio da karakterinde yapılan bazı tahrifatlarla karşımıza çıkıyor. Yıllardır Örümcek Adam maceralarında görmek istediğim süper manyak nihayet karşımızda! 2004 yılında izlediğimiz ve hayranlar tarafından çekilmiş en iyi sipaydi filmi kabul edilen Örümcek Adam 2’de, Dr. Ahtapot’u gördüğümden bu yana, hadi şimdi sıra Mysterio’da dedim ama kısmet bugüneymiş. Steve Jobs’ın ekibinden kovulmuş bir bilgisayar dehası gibi kurgulanmış sinematik Mysterio tıpkı çizgi romanlardaki gibi Örümceği zorlamayı ve gerçeklik algısını sarsmayı başarıyor.