Cinlerin Düğünü hakkında iyi şeyler söylemek istiyorum zira Ferit Karahan, sinemamızın pek sevdiği köye dönüş hikâyesini biraz karıştırmaya, o evlerin kapısını bildiğimiz anahtarlardan başka bir şeyle açmaya çalışıyor. İçeride aile sırları, bastırılmış arzular, eski kötülükler ve kimsenin ödemek istemediği hesaplar var.
Böyle bir evde cin bulunması beni şaşırtmaz, hatta bütün bunlara rağmen hâlâ orada oturabiliyorlarsa dayanıklı yaratıklarmış derim! Karahan’ın niyetini, kendi sinemasının sınırlarını genişletme hevesini seviyorum ancak filmin anlattıkları büyüdükçe insanların küçüldüğünü, üç kuşağın yükünü taşıyan hikâyenin bazı karakterlerine yeterince yer açamadığını da düşünüyorum. Ortada ilgiyi hak eden bir film var, bütün davetlileriyle tanışabildiğimiz bir düğün yok.
Önce isminden başlayalım. Cinlerin Düğünü’nü görünce yerli korku sinemamızın akrabalık ilişkilerini iyice geliştirdiğini, musallat olma işinden evlenip yuva kurma aşamasına geçtiğini düşünebilirsiniz. Karahan’ın anlattığı aile tragedyasında ise cinlerin başka bir görevi var. İnsanların konuşamadıkları, kendilerine yakıştıramadıkları, üzerini örttükçe büyüttükleri şeyler evin içinde dolaşıyor. Yönetmen de söyleşilerinde filmin adını, çocukluğunda açıklanamayan huzursuzluklara verilen isimlerle ilişkilendiriyor. Bu yaklaşımın sevdiğim tarafı, doğaüstünü gündelik hayatın uzağında aramaması. Bizim coğrafyada bir evin uğursuz sayılması için kapısının kendi kendine açılması gerekmez, komşunun o ev hakkında yarım bıraktığı bir cümle de yeter.
Hikâyenin buluşma noktası, yıllar sonra kız kardeşlerinin düğünü için Anadolu’daki köylerine dönen biri ve onun köyden uzaklaşamamış kardeşleri. Düğün hazırlıkları sürerken geçmiş de kendine masada bir yer buluyor. Böyle toplantılar senaristler için bereketlidir çünkü normal şartlarda birbirinin telefonunu açmayacak insanları aynı yere getirmenin makul bir bahanesini sağlar. Herkes gelinin mutluluğunu konuşur ama kimin ne kadar para verdiği, kimin zamanında çekip gittiği, yaşlılara kimin baktığı da hesabın içindedir. Karahan’ın seçtiği ortam bu yüzden çalışmaya müsait, birkaç günlük mecburi yakınlık, yılların uzaklığından daha fazla şey anlatabilir. Filmin resmî özetinin de öne çıkardığı yas ve suçluluk, bu buluşmanın asıl ağırlığını oluşturuyor.
Üstelik aile dediğimiz şeyin tuhaf bir muhasebesi vardır. Bir çocuğun okuması herkesin fedakârlığı sayılır, o çocuk büyüyüp kendi hayatını kurunca da önüne borç dökümü konur. Giden kendini kurtardığını düşünürken kalan, onun yerine de yaşlandığına inanır. İkisi de kendince haklıdır, ikisinin de ötekinin hayatı hakkında eksik bilgisi vardır. Böyle bir çatışmanın sinemada işlemesi için büyük açıklamalara ihtiyaç duymam. Bir kardeşin diğerinin rahat oturuşuna sinirlenmesi bile yeter. Cinlerin Düğünü’nün merkezindeki aile fikri, tam da bu küçük davranışlardan büyüyebilecek kuvvette. Benim filmden beklediğim, geçmişin ağırlığını anlatırken o ağırlığı taşıyan insanların birbirlerine nasıl baktıklarını daha fazla önemsemesi.
Karahan, hikâyeyi Melekler, Cinler ve Zincirler adlı bölümlerle farklı dönemlere yayıyor. Çocukluktaki kaybın yıllar sonra başka hayatlarda sürmesi, aynı ailenin içinde bazı davranışların yeniden üretilmesi, anlatıya geniş bir zaman duygusu kazandırıyor. Ancak böyle bir yapıda yılları atlamak kolay, atlanan yılların insanlarda ne yaptığını hissettirmek zor. Bir karakteri çocukken tanıyıp yetişkin hâliyle yeniden karşılaşınca yalnızca başına gelenleri öğrenmek istemiyorum, hangi huyunu koruduğunu, neye alıştığını, hangi yalanına kendisinin de inanmaya başladığını merak ediyorum. Kuşaklar arasında bağ kurmakla uğraşırken bu ayrıntılar geri çekildiğinde, insanların yerine aile içindeki görevlerini takip etmeye başlıyoruz. Biri gider, biri kalır, biri yükü taşır, bir süre sonra isimlerden önce bu görevleri hatırlıyoruz.
Filmin altı puanlık tarafını biraz burada arıyorum. Anlatılacak onca şeyin bulunması heyecan verici, hepsinin aynı filmde birbirine yeterince zaman bırakması ise ayrı bir mesele. Bir kaybın etkisini hissetmeye çalışırken yeni bir sırrın kapısı açılıyorsa, seyircinin duygusu hikâyenin hızına yetişemeyebilir. Üstelik ağır ilerleyen filmlerde de olur bu, kamera sabırla beklerken senaryo insan ömürlerinin üzerinden koşa koşa geçebilir. Süreyi uzatmak da tek başına çözüm sağlamaz. Bazı olaylardan vazgeçmek, bir karakterin yanında biraz daha kalmayı mümkün kılar. Karahan’ın büyük bir aile anlatısı kurma arzusunu anlıyorum ama bu ailenin bütün tarihini öğrenmek uğruna üyeleriyle yakınlığımı kaybetmek istemem.
Ceren’in konumu, bu yakınlığa neden ihtiyaç duyduğumuzu gösteriyor. Annenin kaybından sonra evin sorumluluğunu üstlenmek zorunda kalan bir kız çocuğunun büyümesi, başlı başına bir filmlik mesele. Böyle ailelerde kız çocuklarının olgunluğu övülür, kimse o olgunluğun nasıl, hangi vazgeçişlerle edinildiğini pek kurcalamaz. Sofrayı topluyor, kardeşlerine bakıyor, yetişkinlerin eksik bıraktığı işleri tamamlıyorsa ne kadar akıllı olduğu söylenir. Çocukluğunu geri isteyince aynı iltifatları duyması güçleşir. Ceren’e yüklenen sorumlulukların hikâyede bulunması değerli, fakat bu sorumlulukların arasından kendisine ait bir hayatın da görünmesini isterim. Bir insanın neye katlandığını öğrenmek, onu bütünüyle tanımamıza yetmiyor.
Büyülü gerçekçilik meselesi de burada hassaslaşıyor. Karahan’ın rüyaları, söylenceleri ve tekrarlanan görüntüleri aynı dünyada buluşturma isteği ilgimi çekiyor. Bizde bu tür arayışların çoğalmasına ihtiyaç var. Sinemanın bütün kapılarını gündelik mantıkla kilitleyince içeride havasız kalıyoruz. Yalnız görüntülerin taşıdığı anlam çoğaldıkça, insanın onlarla kuracağı duygusal ilişkinin kendiliğinden güçleneceğini düşünmemek gerek. Seyirci bir görüntüyü anlamlandırabilir, yönetmenin niyetini takdir edebilir ve yine de o görüntünün karşısında hiçbir şey hissetmeyebilir. Sinemanın biraz can sıkıcı tarafı bu, bütün malzemeyi doğru seçseniz de yemek tutmayabiliyor.
Örneğin kuşaklar boyunca tekrarlanan toprak yeme imgesi, bedeni, mülkiyeti ve kadınların sıkışmışlığını birlikte düşünmeye açıyor. Yönetmenin bu imgeye ilişkin açıklaması da sahip olma arzusu ve beden üzerinden itiraz etme fikrine dayanıyor. Burada kuvvetli bir sinema düşüncesi var. Ben yine de böyle bir görüntünün açıklamasından önce insandaki karşılığını arıyorum. O kadının o anda ne yaşadığına yaklaşabilirsem toprak da, geçmiş de, tekrar da benim için anlam kazanır. Karakterle aramda mesafe kalmışsa bu kez filmi izlerken kafamın içinde küçük bir çözümleme masası kuruluyor. Kimse sinema biletinin yanında çalışma kâğıdı dağıtmıyor ama bazen dağıtsa yeridir!
Ailenin geçmişindeki mülk meselesi ise anlatının en verimli damarlarından biri. Bir evin sonraki sahipleri, orada kendilerinden önce yaşananlarla nasıl ilişki kurar? Kendilerine anlatılan aile hikâyesinin dışında kalanları öğrenmek isterler mi? Buradan açılan toplumsal hafıza tartışmasını önemsiyorum çünkü kötülüğün mirası çoğu zaman gündelik rahatlıkların içine yerleşir. İnsan, kullandığı odanın, sürdüğü tarlanın, övündüğü servetin geçmişini merak etmeyerek de bir düzenin devamına katkıda bulunabilir. Filmdeki uğursuzluğu bu açıdan okumak mümkün. Ancak lanet fikrinin fazla ağır basması hâlinde insanların kararları da kaderin içinde eriyebilir. Ben kimin neyi bilerek yaptığını, kimin işine geldiği için sustuğunu gözden kaçırmak istemem. Cinler bütün sorumluluğu üstlenirse ev halkı yine temize çıkar!
Ferit Karahan’ın bu kadar çok katmanı bir araya getirmeye çalışmasını, daha güvenli bir hikâyeyle yetinmemesini seviyorum. Bir yönetmenin denediği şeylerin hepsini başarılı bulmak zorunda olmadan da o arayışa değer verebiliriz. Cinlerin Düğünü’nün benim için karşılığı burada: Merak uyandıran, üzerine konuşulacak fikirler taşıyan, bazı tercihleriyle kendi anlatısını zorlaştıran bir film. Ona yalnızca niyetinden dolayı yüksek not vermek de, tökezlediği yerler yüzünden bütün emeğini görmezden gelmek de kolaycılık olur. Filme verdiğim altı puan biraz da bu arada duruyor, ilgimin sürdüğü, itirazlarımın bitmediği yerde.
Yazının finalinde, Cinlerin Düğünü’nü, ailesinin geçmişini kurcalarken sinemasına yeni yollar açmaya çalışan bir yönetmenin kusurlu ama dikkate değer işi olarak görüyorum. Karahan’ın kurduğu dünyada kalmak, bazı kapıların ardını merak etmek mümkün. Keşke o kapıları açma telaşı arasında insanlarla biraz daha uzun oturabilseydik. Büyük aile hikâyelerinin gücü, kaç kuşağı anlattıkları kadar tek bir insanı bize ne kadar yaklaştırabildiklerinde saklı. Birinin derdini gerçekten anlayınca geride kalanların sessizliği de duyulmaya başlıyor zaten.
Aslında bu düğünde anlatılacak çok şey var. Akrabalar biraz sussa belki birbirimizi duyacağız. Filme puanım: 6/10